فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٩ - كنترل جمعيت* حسين نورى همدانى
مقام اين نيست كه در كلّ شرايط عزل جايز است يا جايز نيست چون بحث اين است كه آيا در زوجه حُره دائمه بدون اذن وى و بدون اشتراط در عقد، عزل جايز است؟ اين روايت اجمالا دلالت دارد كه عزل در موردى جايز است و در مورد ديگر جايز نيست اما معترض اين نيست كه در كدام مورد جايز است و در كدام مورد جايز نيست. از اين جهت به درد بحث ما نمىخورد.
صاحب وسايل باب ٧٦ را تحت عنوان «باب ما يُكره فيه العزل و ما لا يكره» ذكر كرده است.
محمد بن الحسن باسناده عن الحسين بن سعيد عن صفوان عن العلاء عن محمد بن مسلم عن أحدهما(ع)، انّه سُئل عن العزل، فقال:
عزل از امه اشكال ندارد امّا درمورد حرّه نمىپسندم مگر آن كه هنگام عقد شرط كند.
شيخ طوسى عن حسين بن سعيد عن حماد بن عيسى عن حريز عن محمد بن مسلم عن أبي جعفر(ع) مثل ذاك و قال في حديثه:
در اين جا مطلق را حمل بر مقيّد مىكنيم و مىگوييم: عزل جايز نيست مگر آن كه زن راضى باشد يا در عقد شرط شده باشد.
صاحب جواهر و مستمسك تعارض دو دسته روايات را به نحو مطلق و مقيد نگرفتهاند بلكه به نحو تعارض تباينى گرفتهاند، براى اين كه در لسان دو طرف تعابيرى است كه نشان مىدهد تعارض به نحو مطلق و مقيّد نيست.
چگونگى جمع بين روايات:
گفتيم شيخ طوسى در خلاف و مبسوط، روايات دال بر عدم جواز را ترجيح داده و گفته در حُرّه عزل جايز نيست مگر با رضايت او يا با شرط ضمن عقد. در نهايه گفته جايز