در اين نحوه از كار تاريخى به بسترها،علل و عوامل و زمان پيدايش علم اصول، مؤسّسان و مدوّنان اين علم، دوره‌هاى مختلف علم،نگاه كلّى و اجمالى به پيدايش مسائل علم و بررسى اجمالى شخصيتهاى برجسته علم و آثار و افكارشان پرداخته مى‌شود.

٢. تاريخ دانشمندان و محققان علم اصول

در اين بخش از كار تاريخى به تك تك شخصيتها و انديشمندان اين علم، ابداعات و تأثيراتى كه در آن داشته‌اند، پرداخته و نيز به آثار اصولى آنها اشاره مى‌شود.

٣. تاريخ تبويب در علم اصول

در اين قسم از كار تاريخى به سير تاريخى تبويب و تنظيم مسائل اصول پرداخته مى‌شود. با اين كار مى‌توان به ساختارهاى كلّى علم اصول در طول تاريخ آن و چگونگى

(٣)نخست است. از اين رو نبايد بين دو اصطلاح مذكور و چهار قسم كار تاريخى خلط كرد و نقد به يك اصطلاح از آن را به اصطلاح ديگر يا اشكال به يك قسم را به اقسام ديگر سرايت داد. ب) طبق اين مبنا كه اصول ديروز ديگر تاريخ اصول است، آيا اگر بحثى در اصول ديروز متداوّل بود و در اصول امروز وجود نداشت لزوماً به بهانه آنكه آنچه در گذشته وجود داشت تاريخ اصول است نبايد وارد اصول امروز شود؟! به عنوان نمونه بحث حظر و اباحه كه امروزه در اصول مطرح نيست در حالى كه به نظر مى‌رسد بايد دوباره در اصول مطرح شود. آيا به بهانه اينكه اين بحث جزء تاريخ اصول است و اصول امروز كه به عنوان نهايى‌ترين نتايج به دست آمده در اين علم است اما اين بحث را ندارد، بايد از آن دورى جست! ج) آيا آنچه امروزه به نام اصول مطرح است جز اين است كه وامدار اصول گذشته و بر گُرده آن سوار است؟ و آيا اغلب مسائل اصول امروز، همان مسائل اصول ديروز نيست؟ اگر هست پس چگونه در فهم عميق‌تر مسائل يك علم و رسيدن به ديدگاهى صائب‌تر در آن نيازى به در نظر گرفتن تأثيرات اجتماعى و شرايط زمانى و مكانى و انگيزه‌ها و اهداف محققان اصولى در طرح آن مسائل در طول تاريخ نيست؟! بارى، نزاعهاى متعدد و متنوع ديگرى درباره بحث تاريخ نگرى يا تاريخ باورى در علوم و ماهيت آن، سبب فايده دارى و بى فايدگى آن شده است كه در اين مقال نمى‌گنجد و مكتوب مستقلى مى‌طلبد.