و از اين آيه ظاهر مى‌شود كه در خطبه استغفار و طلب آمرزش از براى مؤمنان بايد كرد و از اين آيه مستفاد مى‌شود كه سبب عدم مغفرت گناهان ايشان چهار چيز است:

اول: نيامدن به محلّ استغفار، كه مسجد و خانه خدا است؛

دوم: ترك حضور به نماز جمعه و خطبه است؛

سوم: مردم را از مسجد برگردانيدن؛

چهارم: استكبار كردن از قبول حق.

و آيه ششم: {سَوَاءء عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِر لَهُمْ لَن يَغْفِرَ اللّه‌ لَهُمْ إِنَّ اللّه‌ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ} اشعار است به آن كه جماعت مذكوره فاسق‌اند، و گناهان ايشان آمرزيده نمى‌شود مادامى كه توبه نكنند، پس شهادت ايشان مسموع نباشد و نماز جماعت با ايشان نبايد كرد و مال يتيم به تصرّف و ضبط ايشان نتوان داد و امثال اينها، و توبه ايشان اينست كه به جماعت مساجد و جمعه حاضر شوند و ديگران را از خانه و راه خدا [ ى ] تعالى برنگردانند و استكبار نكنند از قبول حق.

اگر گويند: بنابر آنچه در آيه مى‌فرمايد، دليل است بر آن كه شرط است رفتن به نزد پيغمبر(ص) يا نايب آن ـ كه اميرالمؤمنين است ـ كه قائم مقام او است، و همچنين شرط است استغفار آن حضرت و در زمان غيبت كه به خدمت ايشان رسيدن ممكن نيست، ساقط باشد.

جواب: آنكه علماء قائم مقام امام، و امام قائم مقام رسول اللّه‌ است؛ به جهت آن كه در احاديث بسيار وارد شده است كه: «كسى كه قدرى از احاديث ما داند نايب ما است.» (٨٠) و حكم به نيابت مطلق است، پس شامل جمعه بوده باشد.

ديگر: شما نيز قائل هستيد كه ضبط مال ايتام و قضاء بين الناس و امثال آن منصب امام(ع) است و مع هذا بر علماء واجب مى‌دانيد قيام به اين امور، و دليلى بر اخراج جمعه از اين امور نيست.

و ديگر: اگر خطاب «أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم» و امثال آن، خصوص حضرت

(٨٠) ر.ك: تهذيب الاحكام، ج ٦،ص ٢١٨، ح ٥١٤.