الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٤١ - (١٢) دانستن حال حقيقت كلي و جزئى

چون يكى نقش كند جايى‌ [١] چنان بود كه آن ديگر كرده بود.

و امّا نشايد كه بيرون نفس و وهم و انديشه يكى مردمى بعينه بود يا يكى سياهى بعينه، و وى اندر هر چيزى از مردمان و از [٢] سياهان موجود بود و الّا آن يكى مردمى بعينه اندر وى علم حاصل شده بودى‌ [٣] و [٤] چون افلاطون‌ [٥] بودى و جهل در وى حاصل بودى بدان كه كسى ديگر است و نشايد كه اندر يك چيز بعينه هم علم بود و هم نبود، و هم سياهى بود و هم سپيدى بود، و نشايد كه حيوان كلّى يك حيوان بود بعينه، هم وى رونده و هم پرنده و هم نارونده و هم ناپرنده و هم بدو پاى و هم بعينه بچهار پاى.

پس پديد [٦] آمد كه معنى كلّى از آن جهت كه كلّى است موجود نيست الّا اندر [٧] انديشه و امّا حقيقت وى موجود است هم اندر [٨] انديشه و هم بيرون از [٩] انديشه زيرا كه حقيقت مردمى و سياهى موجود است هم اندر انديشه و هم بيرون انديشه اندر چيزها، و اما آنكه يكى مردمى بود و [١٠] يا يكى سياهى بود و وى بعينه موجود بود اندر همه تا كلّى بود، اين را وجود نيست البتّه.

و هر معنى كه كلّى بود نشايد كه جزئيّات بسيار دارد و هر يكى را از ديگر جدايى نبود بوصفى خاصّ‌ [١١] يا نسبتى خاصّ‌ [١٢] مثلا نشايد كه دو سياهى بود نه از قبل آنكه اندر دو [١٣] جسم بوند، يا هر يكى را

[١] مج، مك ١، چخ: جاى.

[٢] مك ٢:- از.

[٣] مك ٢: شدى.

[٤] س، چه:- و

[٥] طم: افلاطن.

[٦] مك ١، مك ٢، مل: بديد.

[٧] مك ٢: در.

[٨] مك ٢: در.

[٩] مج، مك ٢، چخ:- از.

[١٠] مك ٢، طم:- و.

[١١] مك ٢: خاصى.

[١٢] مك ٢: خاصى.

[١٣] طم:- دو.