الهيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٦ - (٣٧) پيدا كردن آنكه خوشترين خوشى و بزرگترين سعادتى و نيكبختى پيوند واجب الوجود است، هر چند بيشتر مردم را صورت آنست كه چيزهاى ديگر خوشتر است

درازا و پهنا [١] و شكل با وى بيند [٢] و حركت و سكون با وى بيند.

پس هرگز سپيدى را بخودى سپيدى‌ [٣] نتواند ديدن و كما بيش افتد اندر وى باندر يافتن چيز، و باشد كه او را كمتر از آن بيند كه وى است.

و عقل چيز را مجرّد بيند و چنان بيند [٤] كه هست يا خود هيچ گونه‌ [٥] نبيند، و حسّ مر [٦] عرضهاى خسيس‌ [٧] تغيّرپذير را بيند و عقل مر گوهرها و صفتهاى ناگردنده [١] را بيند و آن چيز را بيند كه نيكويى و نظام و خوشى همه از وى آيد [٨]. پس چگونه بود حال خوشى اندر يافت عقل مر حقّ اوّل را [٩]، آن را كه همه جمال و نظام و بهاء از وى است، و آن خوشى را باين‌ [١٠] خوشى حسّى چه قياس بود؟

و ليكن‌ [١١] بسيار بود كه خوشيى را ادراك كند قوّتى از قوّتها و از خوشى وى غافل بود؛ يا از آن قبل كه از وى مشغول بود و غافل بود، چنانكه كسى مشغول‌ [١٢] كه آواز دستانهاى جليل نيكو نظام شنود و از خوشى وى خبر ندارد؛ يا از قبل آفتى كه افتاده بود كه طبع چيز بسبب آن آفت آرزوى آن چيز [١٣] دارد كه آن آفت‌ [١٤] را دفع كند. پس‌

[١] نامتغير. رك: ص ٦ س ٢ و ح ١.

[١] مك ٢، عس: طول و عرض؛ طم: طول.

[٢] مك ٢:- با وى بيند.

[٣] مك ٢:+ و سياهى را هم بدستور.

[٤] مك ٢: بيند چنان.

[٥] مك ٢:

هيچ.

[٦] مك ٢:- مر.

[٧] مك ٢:+ و.

[٨] طم، چه: از وى‌اند.

[٩] مك ٢:+ و.

[١٠] مك ٢: با اين.

[١١] مج، مك ١، چخ: و لكن.

[١٢] طم:+ شود.

[١٣] طم: خبر.

[١٤] مك ٢:+ آيد و چيز ترش و تلخ.