توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٩ - ملحقات به جناس

المشابهة هى اشباه اللفظين الاشتقاق، ميباشد.

ولى اين تقرير صحيح نيست نه لفظا و نه معنا.

امّا لفظا صحيح نيست بخاطر آنكه ضمير در [يشبه‌] مفرد است و بايد آنرا به [لفظين‌] كه تثنيه بوده راجع دانست و آن صحيح نيست مگر با تأويل و توجيهى بعيد و پرواضح است در وقتيكه هيچ نيازى به تاويل نداريم ارتكاب آن درست نيست.

و امّا معنا صحيح نيست بخاطر اينكه دو لفظ مزبور به اشتقاق شباهت نداشته بلكه توافق آندو با هم بآن شبيه ميباشد.

و مقصود از شباهت دو لفظ با هم اينستكه در هريك از آندو يا تمام حروف ديگرى و يا اكثر آنها وجود داشته باشد ولى مشروط به اينكه لفظين به يك اصل برنگردند بآنطوريكه در اشتقاق گفته شد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

قال انّى لعملكم من القالين‌ ( لوط فرمود از اين كار زشت شما بى‌زار هستم).

شاهد در لفظ [قال‌] و [قالين‌] است كه با هم شباهت دارند ولى بيك اصل راجع نيستند چه آنكه اوّلى يعنى [قال‌] به [قول‌] و دوّمى يعنى [قالين‌] به [قلى‌] راجع ميباشد.

برخى توهّم كرده‌اند كه مقصود از [ما يشبه الاشتقاق‌] اشتقاق كبير مى‌باشد.

بايد بگوئيم:

اين توهّم نيز غلط و اشتباه است زيرا اشتقاق كبير عبارت است از اتّفاق در حروف اصلى نه در ترتيب حروف مانند سه كلمه: قمر و رقم‌