توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٨ - ملحقات به جناس

فاقم وجهك للدّين القيّم‌ .

دوّم آنكه دو لفظ را مشابهت جمع كند يعنى قدر جامع بين آندو مشابهت باشد و مشابهت چيزى است شبيه به اشتقاق مانند فرموده حقّ تعالى:

قال انّى لعملكم من القالين‌ .

ملحقات به جناس‌

شارح گويد:

طبق گفته مصنّف دو چيز به جناس ملحق ميشود:

اوّل: آنكه دو لفظ در اشتقاق با هم مشترك باشند.

اشتقاق عبارتست از توافق دو كلمه در حروف اصلى مشروط باينكه در اصل معنا با هم متّفق باشند مانند آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده:

فاقم وجهك للدّين القيّم‌ ( پس رو به دين استوار اسلام بياور).

شاهد در دو كلمه [اقم‌] و [قيّم‌] است كه قدر جامع آنها اشتقاق مى‌باشد يعنى هردو در حروف اصلى با هم مشترك بوده و از قام، يقوم مشتق مى‌باشند و در اصل معنا نيز با يكديگر متّفقند.

دوّم: آنكه دو لفظ در مشابهت با هم مشترك باشند.

مشابهت عبارتست از اتفاق و اشتراكى كه به اشتقاق شبيه ميباشد ولى در عين حال اشتقاق نيست بنابراين كلمه [ما] در متن مصنّف يعنى [ما يشبه الاشتقاق‌] يا موصوله بوده و يا موصوفه مى‌باشد البتّه برخى از ادباء پنداشته‌اند كه [ماء] مصدريه است و تقدير عبارت: