المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٠ - اقسام الف و لام

الف و لام تعريف عهد برسه قسم است:

١- عهد ذكرى مانند و ارسلنا الى فرعون رسولا فعصى فرعون الرّسول.

شاهد در الف و لام « الرّسول » است كه اشاره به « رسولا » است كه در ذكر مقدّم آمده.

٢- عهد ذهنى مانند: اذ هما فى الغار.

شاهد در « الغار » است كه الف و لامش اشاره به فرد محقّق در خارج مى‌باشد.

٣- عنهد خارجى مانند: اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى.

شاهد در الف و لام « اليوم » است كه اشاره به روز عيد غدير خم است و اگر آنرا برداريم و بجايش « هذا » بگذاريم معناى عبارت باز صحيح است و بآن الف و لام عهد حضورى نيز مى‌گويند.

الف و لام تعريف جنس نيز برسه قسم است:

١- استغراق افراد و آن الف و لامى است كه بتوان بجايش لفظ « كلّ » را حقيقتا قرار داد مانند:

و العصر انّ الانسان لفى خسر.

شاهد در « الانسان » است كه مى‌توان « كلّ الانسان» گفت.

٢- استغراق خصائص (صفات) افراد و آن الف و لامى است كه بجايش بتوان لفظ « كلّ » را مجازا قرار داد مانند: زيد الرّجل علما.

شاهد در « الرّجل » است كه مى‌توان مجازا گفت زيد كلّ رجل.

٣- تعريف و ماهيّت و آن الف و لامى است كه نه بجايش « كلّ » را بتوان حقيقتا قرار داد و نه مجازا مانند: وم ن الماء كل شيئ حىّ.

شاهد در الف و لام « الماء » است كه براى ماهيّت مى‌باشد لذا بجايش نمى‌توان « و من كلّ ماء» گفت نه حقيقتا و نه مجازا.

قوله: ان حلّ محلّها: لفظ « حلّ » يعنى قرار بگيرد و ضمير در « محلّها » به « ال » راجع است.