المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠١ - موصولات اسمى

برخى از ادباء « الّذى » را از موصولات حرفى شمرده‌اند ولى مصنّف اين رأى را در كتاب كافيه‌اش تضعيف نموده.

و براى مفرد مؤنّث لفظ « الّتى » را وضع نموده‌اند و در آن لغاتى كه براى « الّذى » ذكر شد ثبت و ضبط شده است.

سپس مصنّف گويد:

الّذى و الّتى در وقتيكه تثنيه بسته شوند يائشان حذف مى‌گردد.

شارح گويد:

تا بدينوسيله فرق باشد بين تثنيه اسم معرب و مبنى چه آنكه در معرب اساس و حروف مفرد مى‌بايد محفوظ و ثابت بوده فقط علامت تثنيه را بآن اضافه مى‌كنند ولى در اسم مبنى همچون الّتى و الّذى حكم اينگونه نيست.

قوله: فيذكره بالعدّ: ضمير فاعلى در « يذكره » به مصنّف و ضمير مفعولى به موصول اسمى راجع است و حاصل مراد اينستكه مصنّف موصولات اسمى را در اينجا تعريف نكرده بلكه صرفا تعداد صيغه‌هاى آنرا ذكر نموده است.

قوله: و فيما لغات: ضمير در « فيها » به الّذى راجع است.

قوله: تخفيف الياء و تشديدها و حذفها مع كسر ما قبلها: ضمائر مؤنّث تمام به ياء راجعند.

قوله: و سكونه: يعنى و سكون ماقبل ياء.

قوله: و عدّها بعضهم: ضمير مؤنّث به « الّذىّ » عائد است و ضمير در « بعضهم » به علماء راجع است.

قوله: و ضعّفه فى الكافية: ضمير فاعلى در « ضعّفه » به مصنّف و ضمير مفعولى به « عدّ البعض» راجع است.

قوله: و فيها ما فى الّذىّ: ضمير در « فيها » به الّتى عود مى‌كند.

قوله: بضمّ اوّله: يعنى كلمه « لا تثبت» را بضمّ اوّلى بخوان مقصود اينستكه « تاء » آنرا ضمّه بده.

قوله: للفرق بين تثنية الخ: علّت است براى حذف ياء در الّذى و الّتى.