المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٦ - اقوال و آراء در عامل مبتداء و خبر

قوله: الّذى نصّ عليه سيبويه: كلمه « نصّ » يعنى تصريح كرده و بطور واضح و آشكار فرموده و ضمير در « عليه » به « الّذى » راجع است كه صفت براى « الصّحيح » واقع شده.

قوله: لانّه طالب له: ضمير در « لانّه » به مبتداء و در « له » به خبر راجع است.

قوله: لانّه اقتضاهما: ضمير در « لانّه » به ابتداء راجع بوده و ضمير در « اقتضاهما » به مبتداء و خبر راجع است و كلمه « اقتضى » يعنى طلب دارد و خواهان مى‌باشد.

قوله: فعمل فيهما: ضمير در « عمل » به ابتداء و در « فيهما » به مبتداء و خبر عود مى‌كند.

قوله: و ردّ: بصيغه مجهول و ضمير نائب فاعلى آن به قول « قيل » يعنى رفع خبر و مبتداء به ابتداء راجع است.

قوله: و هو الفعل: ضمير « هو » به اقوى العوامل راجع است.

قوله: فما ليس اقوى اولى: مقصود از « ماء موصوله» در « فما » ابتداء است كه عامل معنوى بوده و در عمل كردن از فعل بمراتب ضعيف‌تر است پس بطريق اولى نمى‌تواند دو عمل رفع در يك تركيب و عبارت بنمايد.

قوله: و قال الكوفيّون ترافعا: كلمه « ترافعا » صيغه تثنيه از فعل ماضى، باب تفاعل است و ضمير فاعلى آن به مبتداء و خبر راجع است.

قوله: اى كلّ واحد منهما رفع الآخر: ضمير در « منهما » به مبتداء و خبر راجع است.

قوله: و له نظائر فى العربيّة: ضمير در « له » به قول كوفيّون راجع است و امّا نظير براى اينقول مثل آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده است:

ايّا ما تدعوا فله الاسماء الحسنى.

چه آنكه ايّا از ادات شرط جازم بوده لذا در « تدعوا » عمل جزمى نموده « تدعوا » نيز فعل و فاعل بوده بنابراين در « ايّا » نصب داده تا مفعولش باشد.