المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٧ - مبتداء وصفى و شرط آن

و غير قائم الزّيدان و ما مضروب العمران.

و قد، قال الاخفش و الكوفيّون، يجوز، كون الوصف مبتداء و له فاعل يغنى عن الخبر من غير اعتماد على نفى و لا استفهام، نحو فائز، اى ناج، اولو الرّشد، بفتحتين اى اصحاب الهدى.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و براين مثاليكه ذكر شد امثالش را مى‌توان قياس نمود.

شارح گويد:

يعنى امثال « أسار ذان» و آن هروصفى است كه پس از ادات استفهام واقع شده و اسم ظاهر يا ضمير بارزى را رفع داده باشد اعمّ از اينكه ادات استفهام همزه بوده يا غير آن و وصف نيز چه اسم فاعل بوده و چه اسم مفعول و چه غير ايندو مانند:

كيف جالس الزّيدان (دو زيد چگونه نشسته هستند).

شاهد در « جالس » است كه اسم فاعل بوده و « الزّيدان » را كه اسم ظاهر است بنابر فاعليّت رفع داده و بر « كيف استفهاميّه» اعتماد دارد لذا مبتداء وصفى است.

و نيز مانند:

أمضروب العمران (آيا دو عمرو زده شده‌اند).

شاهد در « مضروب » است كه اسم مفعول بوده و « العمران » را كه اسم ظاهر است بنابر نائب فاعل بودن رفع داده و برهمزه استفهاميّه اعتماد دارد از اينرو مبتداء وصفى است.

سپس شارح گويد:

و اگر وصف مذكور ضمير مستتر را رفع داده باشد نمى‌توان آنرا مبتداء وصفى دانست مانند لفظ « قاعد » در مثال:

ما زيد قائم و لا قاعد (زيد نه ايستاده و نه نشسته است).