المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥ - قيود معتبر در تعريف كلام

بهر لفظى كلام نگويند، بلكه لازمست مفيد باشد.

شارح در ذيل « مفيد » مى‌نويسد:

مقصود از لفظ مفيد، لفظى است كه معنائى را بفهماند كه پس از شنيدنش سكوت برآن پسنديده باشد چنانچه شارح كافيه در شرح اينطور معنا نموده است.

و مقصود از « سكوت » سكوت متكلّم مى‌باشد بنابراين معناى عبارت چنين مى‌شود:

كلام عبارتست از لفظى كه متكلّم پس از القاء و اداء آن شايسته باشد سكوت كرده و نيازى به ادامه آن نباشد.

و بعضى از ادباء گفته‌اند:

مراد از آن، سكوت سامع است، لذا معناى عبارت اينطور مى‌باشد:

كلام عبارتست از لفظى كه پس از القاء متكلّم سكوت سامع برآن صحيح باشد.

و برخى ديگر گفته‌اند:

منظور از آن، سكوت هردو است و طبق آن معناى عبارت چنين مى‌گردد:

كلام عبارتست از لفظى كه پس از اداء متكلّم و بيانش شايسته باشد كه هردو برآن سكوت نمايند.

و بهرتقدير فايده اين قيد يعنى قيد مفيد آن است كه بواسطه‌اش لفظى كه مفيد نيست همچون:

ان قام از تعريف كلام خارج مى‌گردد.

قوله: مفهم معنى يحسن السّكوت عليه: كلمه « مفهم » بصيغه اسم فاعل و با تنوين بوده و كلمه « معنى » مفعول آن محسوب شده و جمله « يحسن السّكوت عليه» صفت است براى « معنى » و ضمير در « عليه » به « معنى » عود مى‌كند.

قوله: كما قال فى شرح الكافية: يعنى مفيد را مصنّف در شرح كافيه بهمين‌