المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣١ - مبحث اعراب نيابى(اعراب بحروف)

يعنى حماء نباشد چه آنكه در صورت مماثلت با اينكلمات معرب بحركات بوده اگرچه اضافه بغير خود نيز شده باشد.

و نيز در همين كتاب گفته:

اب و اخ گاهى آخرشان مشدّد مى‌شود.

پس از آن مصنّف گويد:

لفظ « هن » نيز همينطور بوده و اعرابش نيابى است.

شارح گويد:

اينكلمه را كنايه از اسماء اجناس مى‌آورند يعنى وقتى نخواهند نام جنسى را صراحتا ببرند از اينكلمه بعنوان اشاره بآن استفاده مى‌كنند.

ولى برخى از ارباب ادب گفته‌اند:

لفظ مزبور كنايه است از چيزى كه ذكرش ناشايست و قبيح باشد.

بعضى ديگر گفته‌اند:

لفظ « هن » يعنى خصوص فرج.

و در تسهيل مصنّف گفته است:

گاهى نون اينكلمه را مشدّد مى‌آورند.

سپس مصنّف در مصراع ديگر بيت مى‌گويد:

در اين لفظ اخير (يعنى هن) نقص بهتر است.

شارح گويد:

مقصود از « نقص » اينستكه اعراب بحركات برنون باشد يعنى هن، هنا، هن.

و تقدير عبارت چنين است: و النقص فى هذا الاخير احسن من الاتمام.

و مراد از « اتمام » اعراب نيابى يعنى اعراب بحروف مى‌باشد.

المباحث النحويه شرح سيوطى ؛ ج‌١ ؛ ص١٣١

شاهد براحسن بودن نقص از اتمام فرموده حضرت على عليه الصّلوة و السّلام است كه فرمودند:

من تعزّى بعزاء الجاهليّة فاعضوه بهن ابيه و لا نكثوا.