المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١ - اعراب و بناء در افعال

الف: دلالتش برزمان حال.

ب: دلالتش برزمان استقبال.

لذا متكلّم هركدام بخصوص را كه اراده كند بايد برآن قرينه بياورد لذا اگر برسر آن لام درآورد و گفت:

ليضرب زيد (بايد زيد السّاعه بزند).

بقرينه لام معناى حال از آن مقصود است و اگر بگويد:

سيضرب زيد عمرا يا سوف يضرب زيد عمرا (بزودى زيد عمر را خواهد زد).

دو كلمه « سين » و « سوف » قرينه هستند كه مقصود متكلّم از فعل مضارع زمان آينده است با اينفرق كه سين دلالت برآينده‌اى نزديك نموده و سوف برآينده‌اى نسبتا دورتر.

فلذا اگر در موردى هيچ قرينه‌اى براراده خصوص زمان حال يا استقبال در كلام نباشد لفظ از اين نظر مجمل بوده.

و مخاطب حقّ ندارد آنرا برهيچكدام از دو معناى مزبور حمل كند همانطوريكه در اسماء مشتركه تقرير شد.

و چون از اين نظر شباهت باسماء دارد لاجرم ارباب ادب و لسان آنرا معرب دانسته‌اند.

ولى ناگفته نماند كه بطور مطلق و بدون قيد شرط آنرا معرب نمى‌دانند بلكه مشروط باينكه از آنچه در بيت بعدى گفته‌شده عارى و مجرّد باشد.

قوله: و فعل امر و مضىّ بنيا الاوّل على السّكون: در اعراب و بناء فعل امر اختلاف است:

اهل بصره آنرا مبنى دانسته و اين رأى مشهور بين ادباء است و اهل كوفه آنرا معرب خوانده‌اند.

قوله: ان كان صحيح الآخر: اعمّ از آنكه فاء الفعل يا عين الفعلش حرف علّه بوده يا آنها نيز صحيح و سالم باشند.

قوله: ما لم يتّصل به واو الجمع: ضمير در « به » به الثّانى (ماضى) راجع‌