تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٢٧ - تفسير

(بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ‌).

" ادارك" در اصل" تدارك" بوده كه به معنى پشت سر هم قرار گرفتن است بنا بر اين مفهوم جمله" ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ" اين است كه آنها تمام معلومات خود را در مورد آخرت به كار گرفتند اما به جايى نرسيدند، لذا بعد از آن مى‌فرمايد:" آنها از آن در شكند، بلكه نابينا هستند" چرا كه نشانه‌هاى آخرت در زندگى همين دنيا نمايان است: بازگشت زمين مرده به حيات در فصل بهار، بارور شدن درختانى كه در فصل زمستان از كار افتاده بود و مشاهده عظمت قدرت خدا در مجموعه آفرينش، همگى دليل بر امكان زندگى پس از مرگ است، اما آنها همچون نابينايان از كنار اين صحنه‌ها مى‌گذرند.

البته تفسيرهاى ديگرى براى جمله بالا ذكر كرده‌اند از جمله اينكه:

منظور از" ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ" اين است كه اسباب به دست آوردن علم درباره آخرت فراوان است و پشت سر يكديگر قرار گرفته اما آنها چشم باز ندارند كه ببينند.

بعضى نيز گفته‌اند منظور اين است كه آنها در جهان ديگر كه پرده‌ها كنار مى‌رود به حد كافى از حقايق با خبر مى‌شوند.

ولى از ميان اين سه تفسير، تفسير اول با جمله‌هاى ديگر آيه و با بحثهايى كه در آيات بعد مى‌آيد هماهنگ‌تر است.

به اين ترتيب براى جهل منكران آخرت سه مرحله ذكر شده:

نخست اينكه انكار و ايراد آنها به خاطر آن است كه از خصوصيات آخرت بيخبرند" و چون نديدند حقيقت ره افسانه مى‌زنند".

ديگر اينكه آنها در اصل وجود آخرت شك دارند و سؤال از زمان تحقق آن از اين شك ريشه مى‌گيرد.

و ديگر اينكه اين جهل و شك آنها نه به خاطر اينست كه دليل كافى بر آخرت‌