تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٩ - تفسير حكومت داود و سليمان

البته نمى‌خواهيم بگوئيم كه آن صداهاى مخصوصى كه گاه بعضى از حيوانات به هنگام خشم و غضب، يا رضايت و خشنودى، يا از درد و رنج، و يا اظهار و اشتياق نسبت به بچه‌هاى خود سرمى‌دهند نطق است، نه اينها اصواتى است كه مقارن با حالتى از دهان آنها برمى‌خيزد، ولى به طورى كه در آيات بعد مشروحا خواهد آمد مى‌بينيم كه سليمان با" هدهد" مطالبى را رد و بدل مى‌كند، پيامى به وسيله او مى‌فرستد، و بازتاب پيامش را از او جويا مى‌شود.

اين نشان مى‌دهد كه حيوانات علاوه بر اصواتى كه بيانگر حالات آنها است توانايى دارند كه به فرمان خدا در شرايط خاصى سخن بگويند، همچنين است بحثى كه درباره سخن گفتن" مورچه" در آيات آينده خواهد آمد.

البته گاه نطق در معنى وسيعى در قرآن به كار رفته است كه در حقيقت روح و نتيجه" نطق" را بيان مى‌كند، و آن" بيان ما فى الضمير" است، خواه از طريق الفاظ و سخن باشد و خواه از طريق حالات ديگر، مانند آيه‌ هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِ‌:" اين كتاب ما است كه به حق براى شما سخن مى‌گويد" (جاثيه- ٢٩) ولى نيازى نيست كه ما نطق را در مورد گفتگوى سليمان با پرندگان به اين معنى تفسير كنيم، بلكه سليمان طبق ظاهر آيات فوق مى‌توانست الفاظ خاص پرندگان را كه براى انتقال مطالب به كار مى‌برند تشخيص دهد، و با آنها سخن بگويد.

در اين باره در بحث نكات نيز به خواست خدا سخن مى‌گوئيم.

اما جمله" أُوتِينا مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ": (از همه چيز به ما داده شده) بر خلاف محدوديتهايى كه گروهى از مفسران براى آن قائل شده‌اند، مفهوم وسيع و گسترده‌اى دارد و تمام وسائلى را كه از نظر معنوى و مادى براى تشكيل آن حكومت الهى لازم بوده است شامل مى‌شود، و اصولا بدون آن اين كلام ناقص خواهد بود، و پيوند روشنى با گذشته نخواهد داشت.