تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٢ - تفسير موسى اينجا به اميد قبسى مىآيد!

نامحدود دست به اعجاز مى‌زدند و هيچ شباهتى به ساحران نداشتند.

*** جالب اينكه در آخرين آيه مورد بحث قرآن اضافه مى‌كند، اين اتهامها به خاطر آن نبود كه راستى در شك و ترديد باشند، بلكه آنها" معجزات را از روى ظلم و برترى جويى انكار كردند، در حالى كه در دل به آن يقين و اطمينان داشتند" (وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا).

و از اين تعبير به خوبى استفاده مى‌شود كه ايمان واقعيتى غير از علم و يقين دارد، و ممكن است كفر از روى جحود و انكار در عين علم و آگاهى سر زند.

و به تعبير ديگر حقيقت ايمان" تسليم در ظاهر و باطن" در برابر حق است، بنا بر اين اگر انسان به چيزى يقين دارد اما در باطن يا ظاهر تسليم در مقابل آن نيست ايمان ندارد، بلكه داراى كفر جحودى است، و اين مطلبى است دامنه‌دار كه فعلا با همين اشاره از آن مى‌گذريم.

لذا در حديثى از امام صادق ع مى‌خوانيم كه ضمن برشمردن اقسام پنجگانه كفر يكى از اقسام آن را" كفر جحود" مى‌شمرد، و يكى از شعبه‌هاى جحود را چنين بيان مى‌فرمايد:

هو ان يجحد الجاحد و هو يعلم انه حق قد استقر عنده"

:" آن عبارت از چيزى است كه انسان آن را انكار كند در حالى كه مى‌داند حق است و نزد او ثابت است" سپس به آيه مورد بحث استشهاد مى‌كند [١] قابل توجه اينكه قرآن انگيزه انكار فرعونيان را دو چيز مى‌شمرد: يكى" ظلم" و ديگرى" برترى جويى".

ممكن است ظلم اشاره به غصب حقوق ديگران باشد، و برترى جويى اشاره به تفوق‌طلبى آنها نسبت به بنى اسرائيل، يعنى آنها مى‌ديدند اگر در برابر آيات‌

---

[١] كافى جلد ٢ باب وجوه الكفر صفحه ٢٨٧.