تا اینجا بحث درباره نظام تکوین بود . گفتیم امر دیگری داریم به نام‌ " نظام تشریع " . نظام تشریع یعنی چه ؟ انسان از آن جهت که موجودی‌ دارای عقل و اراده و موثری از موثرهای عالم است ، به حکم این که دارای‌ عقل و اراده است ، اثر خود را جبرا و بدون انتخاب انجام نمی‌دهد . همیشه‌ در میان دوراهی است و این خود اوست که باید اثر خود و عمل خود را انتخاب و اختیار کند . کلمه اختیار از ماده " خیر " است ، یعنی از دو طرف خیر و شر ، مصلحت و غیرمصلحت ، آن که خیر است آن را برگزیند که‌ در مورد انسان اگر غیر از این باشد با انسانیت انسان منافات دارد . در اینجا چه برنامه‌ای هست ؟ در اینجا فقط برنامه راهنمایی است ، خدای‌ متعال انسان را راهنمایی می‌کند . وحی ، شرع و دین ، یعنی راهنمایی انسان‌ در کارهای خودش که این‌گونه اختیار کند و مصلحتش در آن است و اگر آن‌گونه دیگر اختیار کند بر ضرر اوست . این هم باز دو قسم است : یک قسمت تشریع الهی است ، یعنی قانونی‌ است که خدا وضع کرده است و پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله آن قانون‌ را فقط به مردم ابلاغ می‌کند . در کنار این امر ، امر دیگری هست و آن این‌ است که خدای متعال در مسائل خصوصی و جزئی ، یعنی در مسائل اجرایی ، به‌ پیغمبر حق امر و نهی داده است و بر مردم واجب است که امر و نهی او را اطاعت کنند. این است که می‌فرماید : " « واطیعوا الله واطیعوا الرسول " امر خدا را اطاعت و پیروی کنید و امر پیغمبر را . در اینجا دو احتمال هست : یکی اینکه بگوییم مقصود از اطاعت رسول همان‌ اطاعت خداست در آنچه که خدا دستور داده است ، چون پیغمبر هیچ چیزی را از ناحیه خود نمی‌گوید . هرآنچه شما در دستورات دین عمل کنید ، هم عمل به‌ دستور خداست و هم عمل به گفته پیغمبر