پوشش می‌برند ، و یا ممکن است افرادی ابتدا مومن باشند و بعد منافق‌ بشوند ؟ بله ، همه‌جور احتمال در کار بشر هست ! همان‌طور که ممکن است‌ افرادی مومن باشند و بعد کافر شوند ، به طریق اولی این احتمال هست که‌ افرادی مومن باشند و بعد منافق بشوند . آنهایی که کافر می‌شوند چرا کافر می‌شوند ؟ انسان بعد از اینکه ایمان پیدا کرد و واقعا چیزی را انتخاب کرد ، همیشه در معرض امتحانات هست و در آن وقت است که گاهی انسان لغزش‌ پیدا می‌کند و کافر می‌شود و به طریق اولی منافق هم ممکن است بشود و بلکه‌ احتمال اینکه منافق بشود خیلی بیشتر است و شاید اسلام از منافقینی که در یک دوره مومن راستین بوده‌اند و بعد منافق شده‌اند بیشتر ضرر برده است تا منافقینی که از اول منافق بوده‌اند . منافقینی که از اول منافق بودند ، اعتمادها را نتوانستند جلب کنند ، ولی منافقینی که از ابتدا منافق‌ نبودند و بعد منافق شدند اعتمادها را جلب کرده و بعد منافق شده بودند و خطر اینها خیلی بیشتر است . حتی همه منافقین مدینه مثل عبدالله بن ابی‌ نبودند که از ابتدا منافق باشند بلکه عده‌ای از آنان ابتدا مومن بودند و بعد منافق شدند . قرآن می‌فرماید : " « ذلک بانهم امنوا ثم کفروا » " [١] . پس این که ما بیاییم و بگوییم همین که کسی اسلام آورد اگر از ابتدا اسلامش اسلام حقیقی باشد و از روی نفاق نباشد ، این دیگر تا ابد اسلامش از روی نفاق نیست ، اصلی نیست که دلیلی داشته باشد که انسان بتواند بپذیرد ، بلکه اصل غیرقابل پذیرشی است .

تکیه قرآن بر حذر از منافقین

مساله‌ای که فوق‌العاده توجه انسان را به خود جلب می‌کند این است‌

[١] منافقون / [٣]