كتاب النكاح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٥ - جمع دلالى
كانا متّهمين (قسمت آخر روايت بعيد است از امام باشد و احتمال دارد تفسير كلينى يا راوى باشد). [١]
در حديث مسلّم گرفته شده كه خلوت به تنهايى موضوعيّت ندارد و مواقعه محور است، چون اگر به تنهايى موضوعيّت داشت، لازم نبود از زن و مرد سؤال شود، پس محور مواقعه است، بنا بر اين و لو روايت در مورد مقام ثانى (اثبات) است، ولى مسلّم گرفته شده كه محور مواقعه و خلوت اماره است بر مواقعه.
* ... عن جميل عن أبى عبيدة عن أبى عبد اللّه عليه السّلام فى الرجل يتزوّج المرأة البكر أو الثيّب فيرخى عليه و عليها الستر أو غلّق عليه و عليها الباب ثمّ يطلّقها فتقول لم يمسّنى و يقول: هو لم أمسّها قال: لا يصدّقان (چون متّهم هستند) لأنّها تدفع عن نفسها العدّة و يدفع عن نفسه المهر. [٢]
در ذهن گوينده و شنونده مسلّم بوده كه معيار خلوت نيست.
اين روايات از رواياتى كه صريحا مىگويد خلوت اثرى ندارد بهتر است، چون در ذهن راوى و زن و شوهر هم مسلّم بوده است كه خلوت به تنهايى فايدهاى ندارد.
روايات معارض:
در مقابل اين روايات، روايات معارضى [٣] داريم كه مىگويد خلوت كافى است و موضوعيّت دارد.
* ... عن الحلبى (سند معتبر است) عن أبى عبد اللّه عليه السّلام قال:
سألته عن الرجل يطلّق المرأة قد مسّ كلّ شيء منها إلّا أنّه لم يجامعها (مقام ثبوت) أ لها عدّة؟ فقال: ابتلى أبو جعفر عليه السّلام بذلك فقال له أبوه على بن الحسين عليهما السّلام: إذا أغلق بابا و أرخى سترا وجب المهر و العدّة. [٤]
ظاهر روايت اين است كه خلوت موضوعيّت دارد و مىتوان آن را بر مقام اثبات حمل كرد، يعنى اگر دعوايى بين زوج و زوجه واقع شود مىتوان خلوت را اماره بر دخول گرفت، پس ظاهر روايت موضوعيّت است و طريقيّت قرينه مىخواهد.
مرحوم كلينى از ابن ابى عمير مطلبى را نقل كرده است كه اين روايت را حمل بر طريقيّت كرده و بين روايات جمع كرده است.
قال الكلينى قال ابن أبى عمير اختلف الحديث فى أنّ لها المهر كملا و بعضهم قال: نصف المهر و إنّما معنى ذلك أنّ الوالى إنّما يحكم بالظاهر إذا أغلق الباب و أرخى الستر وجب المهر (مقام اثبات) و إنّما هذا عليها إذا علمت أنّه لم يمسّها فليس لها فيما بينها و بين اللّه إلّا نصف المهر (و لو قاضى به حسب ظاهر تمام مهر را به زن مىدهد ولى اگر مرئه مىداند كه مواقعه واقع نشده، بيش از نصف را نبايد بگيرد.)
مرحوم شيخ طوسى هم اين كلام را نقل كرده و كلام ابن ابى عمير را مىپذيرد.
٧٠- ادامه مسئله ١٧ ١٤/ ١١/ ٨٣* ... عن زرارة، عن أبى جعفر عليه السّلام قال: اذا تزوّج الرجل ثمّ خلا بها فأغلق عليها بابا أو أرخى سترا ثمّ طلّقها فقد وجب الصداق و خلاؤه بها دخول (خلوت زوج با زوجه به منزله دخول است). [٥]
* ... عن اسحاق بن عمّار، عن جعفر، عن أبيه، عن على عليه السّلام إنّه كان يقول: من أجاف (أغلق) من الرجال على أهله بابا أو أرخى سترا فقد وجب عليه الصداق. [٦]
* ... عن محمّد بن مسلم، عن أبى جعفر عليه السّلام قال: سألته عن المهر متى يجب؟ قال: إذا أرخت الستور و أجيف الباب .... [٧]
* ... عن أبى بصير قال: تزوّج أبو جعفر عليه السّلام امرأة فأغلق الباب فقال: افتحوا و لكم ما سألتم (كأنّ مسلّم بود كه اغلاق باب باعث تمام مهر است) فلمّا فتحوا صالحهم (ما زاد بر نصف مصالحه شده و اين تعبير دليل است كه كأنّ اينها در كمال مهر حقّى داشتهاند). [٨]
بعضى از روايات هم در مستدرك آمده است.
اين دو گروه روايت با هم متعارض است كه گروه اوّل مىگويد خلوت موضوعيّت ندارد و گروه دوّم مىگويد موضوعيّت دارد.
جمع دلالى:
جمع روايات به اين است كه طايفه دوّم را حمل بر مقام اثبات كنيم يعنى خلوت اماره بر دخول است و طايفه اوّل را حمل بر مقام ثبوت كنيم يعنى مادام كه مواقعهاى نباشد حقّى
[١]. ح ١، باب ٥٦ از ابواب مهور.
[٢]. ح ٣، باب ٥٦ از ابواب مهور.
[٣]. ح ٢، ٣، ٤ و ٦ باب ٥٥ از ابواب مهور.
[٤]. ح ٢، باب ٥٥ از ابواب مهور.
[٥]. ح ٣، باب ٥٥ از ابواب مهور.
[٦]. ح ٤، باب ٥٥ از ابواب مهور.
[٧]. ح ٦، باب ٥٥ از ابواب مهور.
[٨]. ح ٨، باب ٥٥ از ابواب مهور.