شايد دليل اين كه به زن گفته شده بر اذيّت مرد صبر كند اين باشد كه مردان در جامعه داراى مشكلات فراوانى هستند و گاهى داراى ظرفيّت كاملى نيستند و در خانه با ابراز ناملايمات، همسر خود را تحت فشار قرار مى‌دهند كه اگر زنان بر اين صبر كنند، مانند جهاد است، البتّه اين چراغ سبزى براى مردان نيست كه زنان را اذيّت كنند ولى اگر زن تحمّل كند براى او جهاد است.

تعبير به «غيرته» در روايت اشاره به اين است كه بعضى از مردان غيرتى افراطى هستند، به طورى كه اگر همسرشان با هر مرد نامحرمى صحبت كند بدگمان شده و عكس العمل نشان مى‌دهند كه روايت مى‌فرمايد بايد زن اين ناملايمات را تحمّل كند؛ باز معناى روايت اين نيست كه بدگمانى خوب است، ولى اگر پيدا شد، زن تحمّل كند كه اين جهاد اوست.

* و من عدة من أصحابنا، عن سهل بن زياد (ضعيف است) عن على بن حسان، عن موسى بن بكر، عن أبى إبراهيم (موسى بن جعفر) عليه السّلام قال: جهاد المرأة حسن التبعّل (شوهردارى) [١].

در اسلام جهاد زن، شوهردارى كردن است، نه جهاد در ميدان جنگ و امّا مدّعيان تساوى زن و مرد بايد بگويند كه چند نفر از زنان در ميدانهاى جنگ دارند و يا چند نفر از فرماندهان عالى‌رتبه جنگ از زنان هستند.

بررسى حقوق زوج و زوجه‌

در كلام امام در تحرير الوسيله سه حق براى مرد و سه حق براى زن ذكر شده كه در كلام ديگران هم آمده است.

حقوق زوج بر زوجه:

مرحوم امام اين حقوق را در تحرير الوسيله بيان فرموده‌اند:

حقّ اوّل: اطاعت زوجه از زوج‌

حقّ اوّل اين بود كه فرمودند:

و من حقّه عليها أن تطيعه و لا تعصيه، حقّ مرد بر زن اين است كه زن او را اطاعت كرده و نافرمانى نكند. ما اجمال اين حق را قبول داريم ولى بايد ببينيم كه در چه چيزهايى بايد اطاعت كند؟

مرحوم امام و ديگران مثل صاحب جواهر و صاحب مسالك محدوده‌اى براى اطاعت زن تعيين نكرده‌اند ولى مرحوم صاحب رياض اطاعت را در مورد استمتاعات مى‌دانند.

متأسّفانه اين بخش از فقه داراى پيچيدگيهايى است ولى بزرگان به سادگى از آن گذشته‌اند، و مانند ساير ابواب از آن بحث نكرده‌اند؛ شايد به اين جهت بوده كه در آن زمان كمتر محلّ ابتلا بوده است ولى در زمان ما مسئله مهمّى است.

مرحوم صاحب جواهر هم به سادگى از اين مسأله گذشته و مى‌فرمايد:

و من حقّه عليها أن تطعيه و لا تعصيه و لا تتصدّق من بيته إلّا بإذنه و لا تصوم تطوّعا إلّا بإذنه و لا تمنعه نفسه و لو كانت على ظهر قتب (جهاز و خميدگى پشت شتر و كنايه از اين است كه در هر شرايطى شوهر را منع نكند مثل اين كه گفته مى‌شود اگر آب در دستت است زمين بگذار و بيا كه كنايه از زود آمدن است؛ البتّه انتظارات مرد از زن در مورد استمتاعات، بايد در حدّ عرف و عادت باشد و اگر چيزى خلاف عرف و عادت بخواهد دليلى بر قبول آن از ناحيه زوجه نداريم و دفعات و كيفيّت استمتاعات هم بايد متعارف باشد) و لا تخرج من بيتها إلّا بإذنه و لو إلى أهلها و لو لعيادة والدها أو فى عزائه و أن تطيّب بأطيب طيبها و تلبس أحسن ثيابها و تتزيّن بأحسن زينتها. (ظاهرا واجب و مستحب در اين عبارات مخلوط شده چون كسى نگفته است كه پوشيدن بهترين لباسها يا استعمال بهترين عطرها و يا استعمال بهترين زينتها واجب است) [٢].

صاحب جواهر در ادامه استدلال كرده و چند روايت را نقل مى‌كند و از آن رد مى‌شود.

مرحوم شهيد ثانى مى‌فرمايد:

فالواجب على كل منهما القيام للآخر بالحقوق الّتى عليه ... و أن يكفّ عمّا يكره صاحبه من قول أو فعل بغير حقّ (ظاهرا باز مستحب و واجب با هم ذكر شده است) ... و منه عدم الخروج من منزله بغير إذنه و لو إلى بيت أهلها حتّى عيادة مرضاهم و حضور ميّتهم و تعزيتهم. [٣]

مرحوم كاشف اللثام مى‌فرمايد:

فكما يجب على الزوج النفقة و الإسكان و غيرهما كذا يجب على الزوجة التمكين من الاستمتاع و إزالة المنفّر من الدرن (كثافت) و روائح الخبيثة (منفّرها را از خود دور كند چون مقدّمه واجب يعنى استمتاع است). [٤]

اصل كلّى:

ما در فهم آيات و روايات يك اصل داريم و آن اين كه هرگاه متشابه و محكم در مقابل هم قرار گرفت متشابه را به وسيله‌

[١]. ح ٢، باب ٨١ از ابواب مقدّمات نكاح.

[٢]. ج ٣١، ص ١٤٧.

[٣]. مسالك، ج ٨، ص ٣٠٨.

[٤]. كشف اللثام، ج ٧، ص ٤٨٦.