٣٩٧-- ١. دانش مردمان را در چهار چيز يافتم: نخست اين كه پروردگارت را بشناسى، دوم اين كه بدانى با تو چه كرده است، سوم اين كه بدانى از تو چه خواسته است و چهارم اين كه بدانى چه چيز تو را از دينت بيرون مى‌برد.

تفسيرحديث: اين، مطابق‌سخن‌جدّش، امام باقر عليه السلام و معنايش مانند آن‌است‌[٢].

پس دانش نخست: وجوب معرفت خداى متعال است كه لطف مى‌باشد.

و دوم: شناخت نعمتهايى است كه به انسان داده و از اين رو سپاس و پرستش خدا بر او واجب شده است.

و سوم: شناخت آنچه كه از او خواسته است، واجب يا مستحبّ تا همان گونه كه از وى خواسته انجام دهد و بدين شكل پاداشى را كه در دسترس او نهاده است به دست آورد.

و چهارم: شناخت چيزى است كه او را از فرمانبردارى خدا بيرون مى‌برد و با انجام يا ترك آن، سزاوار كيفرش مى‌شود تا از آن بپرهيزد.

و اين حديث، به شرح مذكور مطابق خبر پيشين است‌[٣].

[١]. حضرت موسى بن جعفر عليه السلام، يكشنبه هفتم صفر سال ١٢٨ هجرى در« ابواء»، ميان مكه و مدينه به دنيا آمد و در ٢٥ رجب سال ١٨٣ هجرى و در سن ٥٥ سالگى در زندان بغداد شهيد شد و در كاظمين به خاك سپرده شد. كنيه امام،« ابو الحسن» و« ابو ابراهيم» و مشهور به« كاظم» بود. بسيارى از روايات ايشان در مجموعه‌هاى حديثى و« تحف العقول» آمده است.

[٢]. حديث ١١ از مجموعه احاديث امام باقر عليه السلام.

[٣]. حديث ١١ از مجموعه احاديث‌امام‌باقر عليه السلام وگويى‌تفسير اين‌حديث هم از ابويعلى‌جعفرى باشد همان‌گونه كه علامه تهرانى گفته است.