٥٢٣.امام على عليه السلام : از نشانه هاى خردمند ، آن است كه در او سه فضيلت باشد : چون از او بپرسند ، پاسخ دهد ؛ هنگامى كه ديگرى از سخن گفتنْ باز ماند ، سخن بگويد ؛ و رأيى را ابراز كند كه صلاحِ اهلش در آن باشد . پس هر كه اين برترى هاى سه گانه در او نباشد ، نادان است .

٥٢٤.امام على عليه السلام : از متانت بسيار و تحمّل نيكو، بر خردمندى آدمى ، و از رفتارِ زيبايش ، بر بزرگوارى نسبش ، استدلال مى شود .

٥٢٥.امام على عليه السلام : به هنگام فريبكارى آزها و آرزوها ، خردِ نادان ، فريب مى خورد و خرد مردان ، سنجيده مى شود .

٥٢٦.امام على عليه السلام : متانت (سنگينىِ) خرد، در خوشى و غم ، سنجيده مى شود .

٥٢٧.امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: خرد، با معاشرت، آشكار مى شود و خُلق و خوى مردان، با مقامشان شناخته مى گردد .

٥ / ٥

ويژگى هاى خردمندان [١]

٥٢٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ويژگى خردمند، آن است كه در برابر حماقت نادان ، بردبارى مى كند ؛ از آن كه بر او ستم كرده ، مى گذرد ؛ نسبت به زيردستان ، فروتنى مى نمايد ؛ با بالادستان ، در جستجوى خوبى ، رقابت مى ورزد ؛ هر گاه خواست سخن بگويد ، مى انديشد : اگر خوب بود، بر زبان مى آورد و بهره مى جويد، و اگر بد بود ، سكوت مى كند و سالم مى ماند ؛ و اگر لغزشگاهى برايش پيش آمد ، از خداوند ، سلامت مى طلبد و دست و زبان خود را نگه مى دارد ؛ و اگر فضيلتى ديد ، به سرعت از آن بهره مى گيرد ؛ آزرم، از او جدا نمى شود و آزمندى از او آشكار نمى گردد . اينها ويژگى هاى دهگانه اى است كه خردمند با آنها شناخته مى شود .

[١] آيات و احاديث مربوط به ويژگى هاى خردمندان ، به سبب اين كه از خرد با الفاظ : «عقل» ، «لُبّ» و «نُهيه» تعبير كرده اند ، در سه باب (اين باب و دو باب پس از آن) دسته بندى شده اند ؛ زيرا در هر يك ، اثرى از آثار خرد مورد توجّه قرار گرفته است . البتّه در فارسى ، كلمات مذكور يكسان ترجمه مى شوند .