دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٤٣٧
٥ / ٨
نشانه هاى كمال خرد
٦٣١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند ، خرد را سه قسمت كرده است . هر كه اين سه قسمت در او باشد، خردش كامل است و هر كه در او هيچ نباشد، خردمند نيست : شناختى نيكو از خداوند ، پيروى نيكو از او، و پايدارى شايسته بر فرمانش .
٦٣٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند با چيزى شايسته تر از خرد، عبادت نشد و مؤمن، خردمند نيست، مگر آن كه ده فضيلت در او جمع شود : خوبى از او اميد برود ، و بدى از او انتظار نرود ؛ خوبىِ اندكِ ديگران را زياد بشمرد ، و خوبى هاى بسيارِ خود را كم بشمرد ؛ در سراسر زندگى اش از دانش طلبى خسته نگردد ؛ از رفت و آمد نيازمندان به نزد خويش، دل تنگ نشود؛ خوارى در نزد او دوست داشتنى تر از عزّت باشد ؛ فقر را بهتر از ثروتمندى دوست بدارد ؛ بهره او از دنيا قوت (نيازمندى هاى ضرورى زندگى) باشد ؛ و امّا دهم ـ و چيست دهم ؟! ـ كسى را نبيند، جز آن كه بگويد : او از من بهتر و پارساتر است . همانا مردمان ، دو دسته اند : دسته اى كه از مؤمن ، بهتر و پارساترند و دسته اى ديگر، كه بدتر از او و پايين تر از وى اند . پس هنگامى كه مؤمن ، بهتر و پارساتر از خود را ببيند، در برابر او فروتنى مى كند تا به او برسد ، و هنگامى كه بدتر و پايين تر از خود را ببيند، مى گويد : شايد خوبى اش پنهان است و بدى اش آشكار ، و شايد پايان كارش به خير ختم شود . هر گاه چنين كند، عظمتش افزايش مى يابد و بر مردم زمانش سَرورى مى كند .
٦٣٣.امام على عليه السلام : خداوند با چيزى برتر از خرد ، عبادت نشد ، و خرد كسى كامل نمى شود، مگر در او خصلت هايى باشد : كفر و بدى از او انتظار نرود ، و رشد و خوبى از او اميد برود ؛ زيادى ثروتش را ببخشد و زيادى سخن خود را نگه بدارد ؛ بهره او از دنيا تنها قوت (نيازمندى هاى ضرورى زندگى) باشد و در طول زندگى ، از دانش ، سير نشود ؛ خوارى را با بودن با خداوند از عزّت با بودن با ديگران، بيشتر دوست بدارد ؛ فروتنى ، در نزد او ، دوست داشتنى تر از بزرگى باشد ؛ خوبىِ اندكِ ديگران را بسيار ، و خوبىِ بسيارِ خود را كم بشمرد ؛ و همه مردم را از خودش بهتر ، و خود را بدتر از همه بداند، و اين، مهم ترين خصلت است .