دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٠٤

از حق تبعيت نمى كند . فَقالَ لَهُ: «أدبِر» فَأدبَرَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: «أقبِل» فَلَم يُقبِل. [١] پس [ خداوند] بدو (نادانى) فرمود : «پشت كن» . او نيز پشت كرد. سپس بدو فرمود: «روى آور». پس رو نياورد .

٣ . تركيب خرد و نادانى

يكى از مهم ترين نكاتى كه درباره آفرينش خرد و نادانى، قابل تأمّل است ، مسئله تركيب اين دو عنصر در وجود انسان است . امام على عليه السلامدر شرح اين تركيب مى فرمايد : إنَّ اللّه َ ـ عزّوجلّ ـ رَكَّبَ فِى المَلائِكَةِ عَقلاً بِلا شَهوَةٍ ، ورَكَّبَ فِى البَهائِمِ شَهوَةً بِلا عَقلٍ ، ورَكَّبَ فى بَنى آدَمَ كِلَيهِما . [٢] خداوند، در نهاد فرشتگان، خردى بدون شهوت قرار داد و در چارپايان، شهوتى بدون خرد آفريد؛امّا در آدميان، خرد و شهوت را به هم در آميخت. عنصر «نادانى» در اين سخن، شهوت ناميده شده است . فرشتگان، فقط از عنصر خرد برخوردارند و چارپايان، فقط از عنصر شهوت. فرشته، خرد محض است و چارپا، نادانى محض ؛ ولى انسان ، تركيبى است از خرد و نادانى ، يا خرد و شهوت ، يا خرد و نفْس امّاره .

٤ . حكمت تركيب خرد و نادانى

مهم ترين مسئله در مورد آفرينش خرد و نادانى ، حكمت تركيب اين دو عنصر