توحيد از ديدگاه عقل و نقل - كريمی، جعفر؛ فرقانی، قدرت الله - الصفحة ٩٣
توحيد افعالى (١)
يكى ديگر از مراتب توحيد، «توحيد افعالى» است- يعنى، سراسر جهان فعل خداست و تمام كارها، حركتها، تأثير و تأثّرها به ذات پاك او منتهى مىشود و تمامى مخلوقات الهى در كارهاى خودشان به ذات الهى نيازمند مىباشند و تأثيرهايى كه در يكديگر دارند به اذن خدا و در سايه نيرويى است كه خداى متعال بهآنها عطا فرموده و مىفرمايد:
اما ذات خداوند تنها كسى است كه مستقل و بدون نياز به هيچ كس و هيچ چيز در همهجا و به همهچيز تأثير مىبخشد. و اگر كارى بهوسيله اسباب انجام مىگيرد. نيز آفريدگار آن خداست. او همچنانكه در ذات خود شريك ندارد، در فاعليت نيز كه شامل خالقيّت، ربوبيت، مالكيت و حاكميت تكوينى است، شريك ندارد. قرآن كريم مىفرمايد:
«قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَىْءٍ وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ» «١»
بگو خداست آفريننده همه چيز و اوست يگانه قاهر.
امام صادق عليه السلام درباره عظمت خالقيّت و ربوبيت خداوند، مىفرمايد:
«لا يُكَوِّنُ الشَّىْءَ لا مِنْ شَىْءٍ الَّا اللَّهُ وَ لا يَنْقُلُ الشَّىْءَ مِنْ جَوْهَرِيَّتِهِ الى جَوْهَرٍ آخَرٍ الَّا اللَّهُ وَ لا يَنْقُلُ الشَّىْءِ مِنَ الْوُجُودِ الَى الْعَدَمِ الَّا اللَّهُ» «٢»
چيزى را از نيستى ايجاد نمىكند، مگر خدا و جوهر چيزى را به جوهر ديگر تبديل نمىسازد، جز خدا و چيزى را از هستى به نيستى منتقل نمىكند، مگر خدا.
و نيز آن حضرت در تفسير آيه شريفه: «وَ ما يُؤْمِنُ اكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ الَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ» «٣»
به مسأله توحيد افعالى اشاره نموده و خاطر نشان ساختهاند كه مؤثر اصلى در عالم