روشنايى- ديدن غير ممكن است. و اين شرط در مورد خداوند راه ندارد؛ زيرا لازمه‌اش وجود شباهت و همسانى ميان بيننده و ديده شده است و آن قرار گرفتن هر كدام در جهت و مكان و وضعيت خاصى است تا هوا، ميان آن دو واسطه شود و اين به‌معناى شباهت خداوند با بيننده است در جسميّت و نياز داشتن به مكان كه خداوند از آن منزّه است. گذشته از آن، بدون اين شرط، نمى‌توان گفت خدا ديده مى‌شود؛ زيرا وجود مسبّب بدون سبب آن امكان ندارد. «١» ديدن خدا با چشم دل‌ منظور از «ديده شدن خداوند» كه در روايات نفى شده، ديدن با چشم ظاهر است، اما با مطالعه آيات و نشانه‌هاى حق در سراسر هستى، مى‌توان جمال جميل حق را با قلب و چشم دل مشاهده كرد. محمد بن فُضَيل مى‌گويد: از امام رضا عليه السلام سؤال كردم كه آيا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پروردگارش را ديده است؟ فرمود: آرى، با قلبش. آيا نشنيده‌اى كه خداى عزّوجلّ مى‌فرمايد: «ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَاى» «٢» (قلب [پاك او] در آن‌چه ديد، هرگز دروغ نگفت) او خدا را با چشم سر نديد، ولى با چشم دل مشاهده كرد. «٣» يكى از خوارج از امام باقر عليه السلام سؤال كرد: چه چيز را مى‌پرستى؟ امام عليه السلام فرمود: خدا را. او گفت آيا او را ديده‌اى؟ امام عليه السلام فرمود: «لَمْ تَرَهُ الْعُيُونُ بِمُشاهَدَةِ الْابْصارِ وَ لكِنْ رَأَتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقائِقِ الْايمانِ، لا يُعْرَفُ بِالْقِياسِ وَ لا يُدْرَكُ بِالْحَواسِ وَ لا يَشْبَهُ بِالنَّاسِ، مَوْصُوفٌ بِالْآياتِ، مَعْرُوفٌ بِالْعَلاماتِ، لا يَجُورُ فِى حُكْمِهِ، ذلِكَ اللَّهُ لا الهُ الَّا هُو» «٤» هرگز چشم‌ها با مشاهده ظاهرى، او را نديده، ولى دل‌ها با حقيقت ايمان او را مشاهده كرده‌است. او هرگز با قياس به موجودات ديگر شناخته نمى‌شود، با حواس درك نمى‌گردد و هيچ شباهتى‌