توحيد از ديدگاه عقل و نقل - كريمی، جعفر؛ فرقانی، قدرت الله - الصفحة ١٤١
«وَ ما تَكُونُ فى شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ الَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً اذْ تُفيضُونَ فيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقا
توحيد از ديدگاه عقل و نقل ١٤٦ ٢ - نظام دقيق آفرينش ..... ص : ١٤٥
لِ ذَرَّةٍ فِى الْارْضِ وَ لا فِى السَّماءِ وَ لا اصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا اكْبَرَ الَّا فى كِتابٍ مُبينٍ» «١»
در هيچ حالى نيستى و هيچ قسمتى از قرآن را تلاوت نمىكنى و هيچ عملى را انجام نمىدهيد، مگر اينكه ما شاهد بر شما هستيم، در آن هنگام كه وارد آن مىشويد. و هيچ چيز در زمين و آسمان از پروردگارت مخفى نمىماند، به اندازه سنگينى ذرّهاى و نه كوچكتر از آن و نه بزرگتر از آن، مگر اينكه (همه آنها) در كتاب مبين ثبت است.
تعبير به «شُهود»- جمع شاهد- بهمعناى حاضر و ناظر و نيز كلمه «يَعزُبُ» از مادّه «عُزُوب» بهمعناى دورى، كنارهگيرى و غايب شدن، اشاره به حقيقت علم خداوند دارد كه همان «علم حضورى» است. «٢»
حضرت على عليه السلام مىفرمايد:
«قَدْ عَلِمَ السَّرائِرَ وَ خَبَرَ الضَّمائِرَ، لَهُ الْاحاطَةُ بِكُلِّ شَىْءٍ وَالْغَلَبَةُ لِكُلِّ شَىْءٍ وَالْقُوَّةُ عَلى كُلِّ شَىْءٍ» «٣»
او دانا به همه اسرار و با خبر از همه ضميرها و پنهانهاست، داراى احاطه و غلبه و قدرت بر هر چيز است.
جلوههايى از علم خداوند
شمارش مصداقها و نمونههاى علم خداوند غير ممكن است؛ زيرا او نسبت به همهچيز- بدون استثنا- آگاهى دارد و علم او نامتناهى است. از اين رو، به ذكر برخى از جلوههاى علم خداوند مىپردازيم:
الف- علم به ذات خود
دايره گسترده علم خداوند، ذات مقدس خود را فرا مىگيرد و او همانگونه كه به همه