توحيد از ديدگاه عقل و نقل - كريمی، جعفر؛ فرقانی، قدرت الله - الصفحة ١٩٧
صفات سلبى
صفات ثبوتى خداوند را «صفات جمال» مىگويند كه بيانگر زيبايىها و جمال ذات خداوند است. در مقابل، از صفات سلبى به «صفات جلال» تعبير مىشود؛ چرا كه خدوند بزرگتر از آن است كه چنين صفاتى را كه نشانه نقص است، دارا باشد. جامع همه صفات سلبى، آن است كه خداوند از هرگونه عيب و نقص و از آنچه به عنوان عوارض و صفات مخلوقات مىباشد، پاك و منزّه است. «١» قرآن مجيد مىفرمايد:
«سُبْحانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ» «٢»
منزّه است پروردگار تو، پروردگار عزّت، از آنچه آنان توصيف مىكنند.
حضرت على عليه السلام در تفسير صفت «صمد»، صفات سلبى خدا را اينگونه بيان مىكند:
«تَأْويلُ الصَّمَدِ، لا اسْمَ وَ لا جِسْمَ وَ لا مِثْلَ وَ لا شِبْهَ وَ لا صُورَةَ وَ لا تِمْثالَ وَ لا حَدَّ وَ لا حُدُودَ، وَ لا مَوْضِعَ وَ لا مَكانَ، وَ لا كَيْفَ وَ لا ايْنَ وَ لا هُنا وَ لا ثَمَّةَ وَ لا مَلَأَ وَ لا خَلَا وَ لا قِيامَ وَ لا قُعُودَ وَ لا سُكُونَ وَ لا حَرَكَةَ وَ لا ظُلْمانِىَّ وَ لا نُورانِىَّ وَ لا رَوحانِىَّ وَ لا نَفْسانِىَّ وَ لا يَخْلُو مِنْهُ مَوْضِعٌ وَ لا يَسَعُهُ مَوْضِعٌ وَ لا عَلى لَوْنٍ وَ لا عَلى خَطَرِ قَلْبٍ وَ لا عَلى شَمِّ رائِحَةٍ، مَنْفِىٌّ عَنْهُ هذِهِ الْاشْياءُ» «٣»
تفسير «صمد» آن است كه او نه اسم است و نه جسم، نه مانند و نه شبيه، نه صورت و نه تمثال و نه حدّ و نه حدود، نه موضع و نه مكان، نه كيفيت و نه جاى، نه اينجا و نه آنجا، نه پر و نه خالى، نه ايستادن و نه نشستن، نه سكون و نه حركت، نه ظلمانى و نه نورانى، نه صاحب