رسيد و اعطاى هرگونه امتياز استخراج نفت و مشتقات آن و ايجاد هر نوع شركت براى اين منظور را به خارجيها ممنوع ساخت. در ٥ تيرماه ١٣٢٩ از سوى مجلس شوراى ملى كميسيونى به نام كميسيون مخصوص نفت انتخاب شد. اين كميسيون در ٢٢ اسفند ١٣٢٩ گزارش ملى كردن صنعت نفت ايران را به مجلس ارائه كرد كه تصويب گرديد و سرانجام در ٢٩ اسفند ١٣٢٩ صنعت نفت ايران ملى اعلام شد.
دولت انگليس در مقابل اين عمل دست به توطئه‌هاى متعددى زد، از جمله تحريم خريد نفت ايران و جلوگيرى از صدور آن، بطورى كه در طول ٥/ ٢ سال حكومت مصدق تنها ١٢٠ هزار تن نفت به ارزش ٨٦/ ١ ميليون دلار فروخته شد. اين كاهش درآمد باعث وارد شدن ضربه‌هاى سنگين اقتصادى به كشور شد. «١» قرارداد كنسرسيوم ١٣٣٣ پس از كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ و سقوط دولت مصدق و روى كار آمدن دولت زاهدى، دوباره سلطه بيگانگان بر نفت ايران آغاز شد. قرارداد مذكور تحت عنوان «فروش نفت و گاز» با كنسرسيومى از شركتهاى خارجى متشكل از شركت نفت سابق با ٤٠ درصد سهام، شركتهاى نفتى آمريكا ٤٠ درصد، شركت هلندى شل با ١٤ درصد و يك شركت فرانسوى با ٦ درصد سهام منعقد شد. مدت اين قرارداد ٤٠ سال مركب از يك دوره ٢٥ ساله با حق تمديد سه دوره پنج ساله تعيين شد. «٢» تقسيم سود بين ايران و كنسرسيوم به موجب قرارداد مزبور ظاهراً بطور مساوى صورت مى‌گرفت. حق اكتشاف، استخراج، تصفيه، حمل و نقل در حوزه قرارداد و همچنين استفاده از قسمتى از اموال و دارايى شركت ملّى نفت ايران به «كنسرسيوم نفت» واگذار شد. «٣» با تشكيل كنسرسيوم نفت ايران در سال ١٣٣٣ ه- ش سهم شركت نفت انگليس كه در گذشته به صورت صددرصد بود، اين بار به ٤٠ درصد كاهش يافت. ٦٠ درصد بقيه به شركتهاى آمريكايى، فرانسوى و هلندى واگذار شد. بدين ترتيب دور بعدى استيلاى سياستهاى‌