جغرافياى سياسى و اقتصادى ايران - خدادادی، اسماعیل - الصفحة ١١٦
وجود، كشاورزى ايران تا اوايل دوره قاجار، نيازهاى غذايى كشور را تأمين مىكرد. «١» شكستهاى پياپى نظامى- سياسى ايران در اوايل حكومت قاجار باعث گرديد كشورهاى روس و انگليس با برخوردارى از امتيازات تجارى، سياسى و قضايى ناشى از قراردادهاى منعقد شده، جايگاه ويژهاى در اقتصاد كشور ما پيدا كنند. اين امتيازات لطمههاى شديد به اقتصاد ايران، بخصوص كشاورزى وارد كرد؛ كشاورزى ايران بر خلاف گذشته به جاى رشد متناسب با نيازهاى داخلى به طرف توليد براى بازار خارجى سوق داده شد، توليد براى صدور موجب كمبود شديد مواد غذايى و بروز قحطى گرديد و توان بخش كشاورزى بشدت آسيب ديد.
دامنه تخريب اقتصاد كشور و بخصوص بخش كشاورزى در زمان رضا خان بيشتر گرديد؛ پيوستگى اقتصاد ايران با اقتصاد جهان سرمايهدارى موجب شد بحرانهايى مثل بحران امريكا در سال ١٣١١- ١٣٠٨ (٣٢- ١٩٢٩) بطور مستقيم برزندگى مردم و دهقانان ايرانى تأثير منفى بگذارد. «٢» پس از جنگ جهانى دوم و با باز شدن پاى امپرياليسم نوخاسته (امريكا) به ايران به موازات افزايش در آمد نفت و استفاده از واردات براى تأمين مصرف، ساختار اقتصادى كشور از توليد به مصرف تغيير داده شد. عدم سرمايه گذارى در اين بخش باعث نابودى محصولات كشاورزى شد.
همراه با نابودى محصولات كشاورزى، تقريباً كليه عوامل توليد آن بجز نيروى كار ساده از خارج تأمين مىشد. اين نيازمندى، با افزايش مصرف مواد غذايى و رشد سريع جمعيّت در كشورمان، عمق و گستردگى بيشترى يافت، بگونهاى كه سهم توليدات كشاورزى در توليد ملّى كه قبل از سال ١٣٤٠ ه. ش بيش از ٤٠ درصد بود در سال ١٣٥٤ ه. ش به ١٠ درصد كاهش يافت. بعلاوه، اعتبارات اين بخش از كل اعتبارات پيشبينى شده، از ٢٨ درصد برنامه اول عمرانى به ٥/ ٧ درصد در برنامه پنجم عمرانى رسيد. در نهايت، نقش كشاورزى در اقتصاد ملّى (از توليد ناخالص داخلى) از ٣٦ درصد