٢- بازرگانى خارجى‌ ايران به خاطر موقعيّت طبيعى و جغرافيايى خود از قديم در مسير بازرگانى شرق و غرب قرار داشته كه اين خود موجب رونق و توسعه بازرگانى ايران مى‌شد. در بررسى روابط بازرگانى ايران به اين نكته برخواهيم خورد كه در گذشته، نوساناتى در اين روند وجود داشته است. گاهى به علت درگيريهاى داخلى، جنگهاى خارجى و ضعف حكومت مركزى، بازرگانى خارجى رو به ضعف نهاده و زمانى هم به علت ثبات و امنيّت داخلى (مانند زمان صفويه) ايران از لحاظ بازرگانى موقعيّت خوبى داشته است. «١» صادرات ايران از دوره صفويه تا دوره قاجار بطور عمومى، ابريشم، پارچه‌هاى زربافت، حرير، مخمل، صنايع دستى و بعضى از توليدات كشاورزى بود. واردات ايران در اين دوره، شامل ادويه‌جات، عطر، قهوه، چاى و مقدارى اسلحه مى‌شد. از آن تاريخ به بعد، يعنى از اوايل قرن نوزدهم با ماشينى شدن توليدات در اروپا و هجوم آنها به كشورهاى اسلامى، از جمله ايران و رقابت با توليدات داخلى، وضع به كلى تغيير كرد و كشور به سوى يك وابستگى تام سوق داده شد. در زمان ناصرالدين شاه حدود ٨٣ موافقت‌نامه خارجى با كشورهاى روس و انگليس منعقد شد و در زمان حكومت پهلوى با اتخاذ سياست درهاى باز، روند وابستگى با شدّت هر چه تمامتر ادامه پيدا كرد. «٢» با پيدايش اولين چاههاى نفت، ايران به طرف يك اقتصاد تك محصولى پيش رفت تا جايى كه قسمت اعظم از صادرات ايران را به خود اختصاص داد.
بعد از پيروزى انقلاب اسلامى در ايران، سياست كاهش واردات كالاهاى غير ضرورى و تشويق مصرف كالاهاى داخلى در پيش گرفته شد، ولى با بروز مشكلاتى چون محاصره اقتصادى از اوايل سال ١٣٥٩ و بروز جنگ تحميلى عراق عليه ايران از نيمه دوم همين سال ركود توليدات داخلى آغاز شد و روند واردات خارجى سير صعودى پيدا كرد. البته موانع ياد شده كه توسط استكبار به ايران اسلامى تحميل شد، خود موجب شكوفايى استعدادهاى داخلى كشور گرديد و در جهت خودكفايى ايران‌