پرچمدار مهاجران در خندق‌ رسول خدا (ص) هنگامى كه از حركت قريش و احزاب به سوى مدينه باخبر شد، براى مقابله با آنها با اصحاب خود مشورت كرد و در نتيجه به پيشنهاد سلمان فارسى، قرار شد كه نقاط باز و بى‌دفاع مدينه با كندن خندق حفاظت شود. كار كندن خندق قبل از رسيدن احزاب انجام يافت. پيامبر (ص) اردوگاه مسلمانان را در دامنه كوه سلع قرار داد و پرچم مهاجران را به زيد بن حارثه و لواى انصار را به سعد بن عباده سپرد. «١» اين امر نيز نشانگر موقعيت ممتاز نظامى زيد بن حارثه است، زيرا پرچم به افراد لايق و دلاور سپرده مى‌شود.
در جنگ خندق (احزاب)، يهود ساكن مدينه پيمان حسن همجوارى با مسلمانان را شكستند و براى ضربه زدن به مسلمانان با دشمنان اسلام (احزاب) هماهنگ شدند. آنان تصميم گرفتند كه مسلمانان را از پشت سر غافلگير كنند و شبانه به مدينه شبيخون بزنند.
ازاين رو، حيى بن اخطب را پيش قريش فرستادند كه هزار جنگجو از قريش و هزار نفر از غَطَفان گرد آيند و شبانه كار مسلمانان را يكسره كنند. چون اين خبر به پيامبر (ص) رسيد، تصميم گرفت كه براى حفاظت و پاسدارى از شهر، يك نيروى گشتى و امنيتى اعزام كند.
از اين رو، زيد بن حارثه را به فرماندهى يك گروه سيصد نفرى و سلمة بن حُرَيش اسهلى را به فرماندهى يك گروه دويست نفرى به مدينه اعزام كرد. سواره نظام مسلمانان نيز به همراه آنها بود. آنان تا سپيده دم، تكبيرگويان از داخل مدينه پاسدارى كرده، به گشت‌زنى پرداختند. هنگامى‌كه دشمن بيدارى و آگاهى مسلمانان را ديد، توطئه خود را شكست‌خورده يافت و چون صبح شد دشمنان اسلام از هر گونه اقدامى صرف نظر كردند و مسلمانان از عدم موفّقيّت دشمن اطمينان يافتند. «٢» حضور در مأموريتهاى نظامى (سرايا)
زيد در بيشتر جنگها همراه رسول خدا (ص) بود و از اين رهگذر، تجربه‌هاى نظامى بسيارى داشت. پيامبر اسلام (ص) نيز وى را به هيچ مأموريت جنگى نمى‌فرستاد مگر