بى‌گمان، گذشته از رموز ياد شده، نبايد از حضور مجاهدانى شاخص و برجسته كه فرماندهى مسلمانان را در اين نبردها بر دوش داشتند، غفلت ورزيد. اينان افزون بر ايمان استوار، شجاعت كم‌نظير و مقاومت و ايثار مثال‌زدنى، با قدرت مديريت و رهبرى و خلاقيت نظامى خود، بسيارى از گره‌هاى نبرد را مى‌گشودند و راه پيروزى را هموار مى‌كردند.
حضور اين افراد در نبردهايى كه به شكست مسلمانان انجاميد نيز بسيار پررنگ است و نبود آنان مسلماً شكست را به مراتب سخت‌تر مى‌كرد. هر كس كه سرگذشت اين نبردها را با پيروزى‌ها و شكست‌هايش با ديده دقت بنگرد، بر اين رمز نيز مهر تأييد خواهد زد.
پژوهشكده تحقيقات اسلامى به منظور آشنا كردن نيروهاى نظامى به‌ويژه فرماندهان با نقش برجسته فرماندهان صدر اسلام در پيروزى‌هاى درخشان مسلمانان، به پژوهش در شرح حال زندگى آنان به ويژه حضورشان در نبردهاى آن زمان پرداخت كه حاصل آن چندين مجلد است كه با نام اسوه‌هاى فرماندهى منتشر مى‌شود. فرماندهان محترم خود به خوبى مى‌دانند كه دانش، فنون و روشهاى رزمى و ساز و برگ‌هاى نظامى امروز با گذشته تفاوت‌هاى زيادى دارند، و از همين رو، فرماندهان گذشته به لحاظ ساز و برگى كه با آن مى‌جنگيدند، يا نوع لباسى كه مى‌پوشيدند يا روشى كه در آرايش سپاه اتخاذ مى‌كردند و مثال‌هايى از اين دست، اسوه نيستند. اين فرماندهان به اعتبار داشتن انضباط معنوى و ارزشهاى انسانى و اسلامى كه پايه انضباط ظاهرى است، اسوه‌اند و امروزه هم يك فرمانده مسلمان بايد خود را بدانها بيارايد.
در پايان از پژوهشگران و نويسندگان محترم آقايان محمد زاهدى، فياض، سيدمحمدرضا حسينى، حسين على‌پور، حسين بادوام و ناطقى و همه كسانى كه در آفرينش اين اثر نقش داشته‌اند به ويژه حجةالاسلام والمسلمين آقاى مهدى عبداللهى، مشاور علمى، على تقى‌زاده اكبرى، ويراستار علمى، آقاى محمد نصيرى، ويراستار ادبى و آقاى حمزه زاهدى، صفحه‌آراى اين اثر قدردانى مى‌كنيم. اميد آنكه مطالعه اين اثر براى همگان به‌ويژه فرماندهان نظامى سودمند باشد.
پژوهشكده تحقيقات اسلامى‌ نمايندگى ولى فقيه در سپاه‌