جعفر بن ابى طالب‌ سرآغاز جعفر فرزند ابوطالب، پسر عموى پيامبر (ص) و برادر على (ع) است. مادرش فاطمه بنت اسد است كه پيامبر (ص) او را مادر خود خواند. وى بيست سال پيش از بعثت در مكّه به دنيا آمد و سومين فرزند خانواده مى‌باشد. كنيه‌اش ابوعبداللّه بود ليكن از بسيارى مهربانى نسبت به ضعفا و بينوايان به «ابوالمساكين» (پدر بينوايان) شهرت يافت، چنان‌كه بعد از شهادت به طَيّار و ذوالجناحين ملقّب گرديد. چنانكه پيشتر گفته شد، جعفر- به دليل عيالوارى پدرش، ابوطالب، و خشكسالى مكه- تا بعثت رسول خدا زندگى خود را در خانه عبّاس عموى خويش گذراند. «١» جعفر در ميان بنى‌هاشم از آثار سوء فرهنگ جاهلى به دور ماند و با تربيت انسانى و الهى رشد يافت. از همين رو، پيامبر (ص) او را مى‌ستود. امام باقر (ع) در اين باره مى‌فرمايد:
رسول خدا به وحى الهى دريافت كه خداوند چهار خصلت نيكوى جعفر را ارج مى‌نهد، جعفر را فراخواند و پرسيد: آن چهار خوى تو كه خدا بر آنها اعتبارى مى‌نهد و موجب خشنودى خدا شده چيست؟ جعفر گفت: اى رسول خدا، اگر نبود كه خدا به شما خبر داده است هرگز آنها را آشكار نمى‌ساختم. هرگز ميگسارى نكرده‌ام، زيرا دانستم كه عقل را تباه مى‌كند. هيچ‌گاه دروغ بر لب نياورده‌ام، زيرا فهميدم كه دروغ از ارزش آدمى مى‌كاهد. ابداً قصد زنا نكرده‌ام، چرا كه بيم داشتم آنچه در باره ديگران روا دارم در باره‌