بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی - جمعی از شاگردان استاد اشرفی شاهرودی - الصفحة ١٦٩ - راهکار اوّل عدم حرمت ربا در اسکناسهای رایج از باب الحاق به معدودات

استفتاء از آِیة الله مکارم سؤال ٧٢٤: آيا خريد و فروش اسكناس صحيح است؟

جواب: در اِینجا مشكل ديگرِی وجود دارد و آن اين كه در عرف عقلاء اسكناس هميشه ثمن واقع مِی‌شود و جنبه مثمن ندارد، هيچ كس در عرف بازار نمِی‌گويد: «من ده هزار تومان پول نقد را به يازده ‌هزار تومان كه يك ماه ديگر تحويل بدهِی، فروختم» مگر كسانِی كه بخواهند آن را حيله فرار از ربا قرار دهند، يعنِی در واقع نوعِی وام ربوِی است كه نام آن را بيع مِی‌گذارند. اينگونه حيله‌ها اعتبارِی ندارد. تنها دو استثناء در اين مسأله وجود دارد:

الف: خريد و فروش ارزهاِی مختلف مثل اِین که دلار را با اسكناس مبادله كنند كه چنين معامله‌اِی صحيح است.

ب: معامله نقدِی اسكناس‌هاِی كوچك و بزرگ، يا نو و كهنه با تفاوت مختصر به خاطر استفاده از نو‌بودن اسكناس يا حجم كم پول بزرگ در مسافرت و مانند آن، در غير اين دو صورت اشكال دارد.[١]

کلام مرحوم شِیخ طوسِی ٨ در مبسوط

رباِی معاوضِی تنها در اجناسِی است كه با وزن و پيمانه خريد و فروش مِی‌شوند و در معدودات جارِی نيست، به همين جهت فروختن ٤ گوسفند كوچكتر به ٣ گوسفند بزرگتر اشكالِی ندارد، چون گوسفند از معدودات است، ولِی در رباِی قرضِی تفاوتِی نيست و در هر سه مورد ربا جارِی است. [٢]

١٥٢. [١] استفتاءات «مكارم» ج‌٢، ص: ٢٣٥.

١٥٣. [٢] المبسوط، جلد ٢، صفحه ١٦١.