قبِیل است قناتِی که امِیرمومنان علِی علِیه‌السلام بر اولاد ذکور فاطمه زهراعلِیها‌السلام وقف نمود و نِیز مثل زمِین‌هاِیِی که از راه جنگ ِیا پِیمان صلح به مسلمانان منتقل شده است.

از راه‌هاِیِی مانند نذر و وصِیت و وقف براِی عموم مردم ِیا قشر خاصِی از مردم نِیز مِی‌توان مالکِیّت عمومِی را اِیجاد کرد. وِیژگِی مالکِیّت عمومِی اِین است که اِین اموال به شخص ِیا گروه خاصِی تعلّق ندارد به گونه‌اِی که هر کس بتواند سهم خوِیش را جدا کند ضمن اِین که اِین اموال قابل خرِید و فروش و بخشش و ارث و رهن هم نِیست، بلکه عِین آنها باقِی است و تنها منافع آنها در جهت تعِیِین شده هزِینه و مصرف مِی‌شود.[١]

بنابراِین تفاوت مالکِیّت در امثال وقف با مالکِیّت خصوصِی آن است که در مالکِیّت خصوصِی مالک حق خرِید و فروش و هبه و اتلاف مال را دارد اما در مالکِیّت عمومِی مثل موقوفات، مالک مجموعه‌اِی از افراد هستند اعم از افراد موجود و افرادِی که بعداً به دنِیا خواهد آمد. همگِی فقط حق انتفاع از ملک وقفِی ِیا نذرِی را دارند نه حق خرِید و فروش و تصرّفات دِیگر. لذا مرحوم شِیخ انصارِی در مکاسب مِی‌گوِید: مالکِیّت در وقف، ملک طلق نِیست.

اِین نوع از مالکِیّت شامل بخش وسِیعِی از منابع طبِیعِی و غِیر آن مِی‌شود که تحت عنوان «انفال» قرار دارد. امام معصوم علِیه‌السلام به جهت منصب امامت، مالک انفال است و تصرّف در آن نِیاز به اذن امام دارد.[٢] برخِی بر اِین باورند که انفال ملک هِیچ کس نِیست و تنها حق تصرّف آن در اختِیار امام علِیه‌السلام ِیا حاکم اسلامِی قرار دارد.[٣]

سوال: وقف مسجد چگونه است؟ آِیا مسلمانان مالک زمِین مسجد هستند ِیا در مسجد مالکِیّتِی مطرح نِیست؟

جواب: برخِی معتقدند که وقف مسجد از باب تحرِیر ملک است مانند عبدِی که در راه خدا آزاد شده است نه توقِیف ملک، مسجد اصطلاحاً خانه خدا بوده و تا صبح قِیامت به

٨٣. [١] الروضة البهِیة فِی شرح اللمعة الدمشقِیه، شهِید ثانِی،ج ۷ ص۱۳۶. برگرفته از تقرِیرات حجة‌ الاسلام پهلوان ٢٣/٠٧/٩٣

٨٤. [٢] المقنعه، مفِید، ۲۷۸؛ ، النهاِیة فِی مجرد الفقه ؛ طوسِی ص ۱۹۹ ابن‌زهره، غنِیة النزوع الِی علمِی الاصول و الفروع، ۲۰۴.

٨٥. [٣] کتاب البِیع، امام‌خمِینِی(، ج ۲ ص ۶۶۲.