بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی - جمعی از شاگردان استاد اشرفی شاهرودی - الصفحة ٤٧ - الف اقسام شرط زیادی در قرض ربوی

P قسم دوّم: زِیادِی عملِی عبادِی: مثل اِینکه قارض ده مِیلِیون تومان به دِیگرِی قرض بدهد و شرط کند که مقترض ِیک ماه روزه قضاء ِیا نماز قضاء و ِیا ِیک دور ختم قرآن براِی پدرش بخواند. البتّه اگر عملِی عرفاً ارزش مالِی ندارد و صرفاً ارزش اخروِی دارد، ربا محسوب نمِی‌شود، مثل اِینکه شرط کند براِی پدرش ِیک حمد و سوره بخواند.

٣. زِیادِی وصفِی

اگر قارض«قرض دهنده» به مقترض«قرض‌گِیرنده» بگوِید: به همان مقدارِی که قرض گرفته به او برگرداند ولِی شرط کند که از جنس مرغوب‌تر ِیا از جنسِی که داراِی ارزش بِیشترِی است برگرداند اِین نوع از زِیادِی هم ربا محسوب شده و حرام است.

P مثال اوّل: قارض طلاِی شکسته قرض بدهد و شرط کند که سال بعد به همان مقدار، طلاِی ساخته پس بدهد.

P مثال دوّم: قارض ده کِیلو برنج نامرغوب قرض بدهد و شرط کند که سال بعد ده کِیلو برنج مرغوب پس بدهد.

٤. زِیادِی انتفاعِی

زِیادِی انتفاعِی در مقابل زِیادِی عِینِی است. گاهِی قارض شرط مِی‌کند که مثلاً چِیزِی که عِینِیت خارجِی دارد به عنوان زِیادِی بدهد و گاهِی شرط مِی‌کند که در مقابل قرضِی که داده مدّتِی از منافع چِیزِی استفاده کند که از آن تعبِیر به زِیادِی انتفاعِی مِی‌شود.

مثال: اگر قارض مبلغِی را قرض بدهد و شرط کند که او در عوض آن ِیک سال در خانه مقترض به ‌طور مجّانِی ساکن شود و به اصطلاح از منافع خانه‌اش بهره‌مند شود اِین نوع از زِیادِی هم ربا محسوب شده و حرام است و در اِین جهت فرقِی نِیست که از مبلغ قرض، تعبِیر به «ودِیعه» ِیا «پول پِیش» ِیا «رهن» شود.

اما اگر قرض در ضمن اجاره باشد همه مراجع آن را جائز دانسته‌ و تنها آِیة الله سِیستانِی احتِیاط واجب را در ترک چنِین معامله‌اِی دانسته است از اِین جهت که در حقِیقت، موجر