بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی

پیشگفتار

مقدّمات

مقدّمه اوّل بانک و بانکداری

الف تاریخچه بانکداری و هدف از تشکیل بانکها

ب تعریف بانکداری اسلامی

ج اقسام بانکها (دولتی و خصوصی و مشترک)

د انواع خدمات بانکی و فوائد سپردهگذاری در بانک

هـ انواع سپردههای بانکی

مقدّمه دوّم ربا و رباخواری

الف تعریف ربا و اقسام آن

ب تاریخچه ممنوعیت ربا و ادلّه حرمت آن

ج فلسفه حرمت ربا

دـ نمونهای از آیات و روایات درباره قرضدادن و مهلت به بدهکار

مقدّمه سوّم شرط زیادی

الف اقسام شرط زیادی در قرض ربوی

ب تأثیر شرط زیادی در بطلان و عدم بطلان قرض و ثمره مترتب بر هر یک از دو مبنی

مقدّمه چهارم مالکیّت

الف انواع مالکیّت

ب برّرسی مالکیّت بانکها و دولتها به عنوان شخصیت حقوقی

ج اعتبار مالکیّت حکومتها در نظر عرف

برّرسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی

بخش اوّل برّرسی حکم جوائز بانکی در ضمن قرضالحسنه

بخش دوّم برّرسی حکم حوالههای بانکی

بخش سوّم برّرسی حکم خریدِ دِین توسّط بانکها

شرائط خریدِ دِین

بخش چهارم برّرسی حکم پرداخت سود به بانک در ضمن قرض

جهت اوّل برّرسی شروط قرض

جهت دوّم برّرسی حکم شرط زیادی در قرض طبق مبانی مختلف

جهت سوّم بررسی حکم پرداخت سود بانکی به عنوان کارمزد

جهت چهارم برّرسی حکم اشتراطِ قرض به شرط قرض در بانکها

جهت پنجم برّرسی حکم اشتراط حقالتقدیم در قرض

جهت ششم شرط زیادی در فرض تأخیر در پرداخت دین و برّرسی حکم

جهت هفتم برّرسی حکم فروش حقِّ امتیاز وام

بخش پنجم بررسی حکم پرداخت سود بانکی در ضمن معاملات شرعی

جهت اوّل پرداخت سود بانکی در ضمن عقد جعاله

جهت دوّم پرداخت سود بانکی در قالب معامله نسیه

جهت سوّم پرداخت سود بانکی در ضمن عقد مشارکت

جهت چهارم پرداخت سود بانکی در ضمن عقد اجاره به شرط تملیک

جهت پنجم پرداخت سود بانکی در ضمن عقد استصناع «سفارش ساخت»

جهت ششم پرداخت سود بانکی در ضمن بیع اقساطی

جهت هفتم پرداخت سود بانکی در ضمن عقد مرابحه

جهت هشتم پرداخت سود بانکی در ضمن بیع سلف «پیش فروش»

بخش ششم بررسی حکم دریافت سود بانکی در ضمن عقود شرعی

جهت اوّل دریافت سود بانکی در ضمن عقد وکالت

جهت دوّم دریافت سود بانکی در ضمن عقد مضاربه

جهت سوّم قواعد کلّی در خروج معاملات بانکی از ربا

اصل اوّل جامعیّت دین اسلام با ذکر قواعد کلی

اصل دوّم مشروعیّت معاملات جدید به استناد اطلاقات ادلّه

اصل سوّم ممنوعیّت شرط جریمه تأخیر در ضمن قرض

اصل چهارم ممنوعیّت شرط زیادی به تمام اقسام آن در ضمن قرض

اصل پنجم ممنوعیت فضل الاجیر در همه معاملات

اصل ششم ممنوعیت شرط نتیجه در معاملات

اصل هفتم رعایت شروط صحّت معاملات

بخش هفتم راهکارهای مخدوش در اصلاح دریافت یا پرداخت سود بانکی

راهکار اوّل عدم حرمت ربا در اسکناسهای رایج از باب الحاق به معدودات

راهکار دوّم پرداخت زیادی در قرض در قبال جبران تورّم اسکناس

راهکار سوّم پرداخت سود بانکی به سپردهگذاران همراه با رضایت

راهکار چهارم دریافت سود بانکی به صورت الکترونیکی نه دستی

راهکار پنجم ربایی که در آن ظلم به مقترض صادق نباشد

راهکار ششم اختصاص حرمت و ممنوعیت ربا به ربای شخصی نه دولتی

تمسّک به حیل فرار از ربا

بخش هشتم چالشهای بانکداری اسلامی و راهکارهای اصلاح آنها

فهرست منابع

بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی - جمعی از شاگردان استاد اشرفی شاهرودی - الصفحة ١