وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٧٦ - قوّه واهمه و قوّه عاقله

مِی‌برند و به شگفتِی مِی‌نشِیند ولِی در پاِیان مِی‌بِینِی همه زر و زِیورها و خرّمِی‌ها از بِین رفتند و ‌آن‌چه را انسان حقِیقت مِی‌پنداشت معلوم شد وهم و خِیال و ماِیه غرور است.

)وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلا مَتَاعُ الْغُرُور([١]؛ «و زندگِی دنِیا جز کالاِی غرور و فرِیب چِیزِی نِیست».

و آن‌چه محبوب و مطلوب خداوند از دنِیاست: آمرزش و خشنودِی او است: )وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ( [٢]؛ «و در آخرت آمرزش خداوند و خشنودِی اوست».

قوّه‌ واهمه و قوّه عاقله

قوه واهمه پِیوسته درگِیر با قوه عاقله است و با او مبارزه مِی‌کند و نمِی‌گذارد حقاِیق را آن‌گونه که هستند ارائه کند. قوّه عاقله شأنِی از شئون موجود مَلَکِی (فرشته‌اِی) است که تنزّلش در وجود ما به صورت قوه عاقله جلوه مِی‌کند. مقام عالِی قوّه عاقله به اصطلاح فلاسفه همان عقل (فرشته‌ِی مجرد) است که تنزل ِیافته‌اش در وجود ماست لذا ما به اعتبار داشتن قوّه عاقله با مَلَک، متحد هستِیم و با ملائکه اتحاد وجودِی دارِیم اما به اعتبار قوّه واهمه با شِیطان متحدِیم که وجود تنزِیلِی‌اش نفس امّارة بالسّوء ماست.

اگر از مقام بشرِیت ِیک مقدارِی بروِیم بالاتر قبل از اِین‌که ابلِیس از مقام عالِی خود که در صف ملائکه بود، تنزل کند متوجه مِی‌شوِیم ابلِیس چه مقام بلندِی در عبادت خدا داشت و خلقت آ‌دم سبب شد امتحان بزرگِی پِیش آِید وقتِی خداوند به ملائکه که ابلِیس در صف و زمره‌ِی آن‌ها بود، فرمود:

[١]. آل عمران / ١٨٥.

[٢]. توبه / ٧٢.