وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٧ - «علم حضوری» در کلام امیرالمؤمنین&#٦١٥٠٧

حتِّی نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر از آن از پروردگار تو مخفِی نمِی‌ماند بلکه همه اِین‌ها در کتاب مبِین (لوح محفوظ خداوند) ثبت است».

در اِین‌جا مِی‌بِینِیم که آِیات قرآن وقتِی مِی‌خواهد احاطه علم خداوند را نسبت به موجودات بِیان کند از راه «شهود و مشاهده» بِیان مِی‌کند. اِین علم نوعِی ِیافتن است که انسان آن شِیء را نه از طرِیق صورت‌بردارِی بلکه از طرِیق ِیافتن وجود واقعِی آن مِی‌شناسد در حالِی که آن شِیء از وجود انسان جدا نِیست اِین نوع علم، نامش «شهود» است.

«علم حضورِی» در کلام امِیرالمؤمنِینC

علاوه بر آِیات قرآن کرِیم که در موارد متعدد به «علم حضورِی» اشاره دارد، در نهج‌البلاغه‌ِی مولا امِیرالمؤمنِین علِیC نِیز به مواردِی برمِی‌خورِیم که چنِین علمِی را بِیان مِی‌کند.

به عنوان مثال در نهج‌البلاغه آمده است که شخصِی از حضرت علِیC مِی‌پرسد «هل رأِیت ربّک»؟؛ آِیا خداِی خودت را دِیده‌اِی؟ آن‌گاه حضرت امِیرC در جواب مِی‌فرماِید: «لم اعبد ربّاً لم اره»؛ خداِیِی را که ندِیده باشم عبادت نمِی‌کنم.

آن‌گاه چون براِی شنونده توهّم مِی‌شود که حتماً آن حضرت با چشم ظاهرِی خدا را دِیده است لذا خود حضرت مِی‌فرماِید:

«لا تدرکه العِیون بمشاهدة العِیان و لکن تدرکه القلوب بحقاِیق الاِیمان[١]؛ چنِین نِیست که چشم‌ها خداوند را آشکارا ببِینند بلکه اِین قلب‌ها هستند که با حقاِیق اِیمان او را درک مِی‌کنند».

[١]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٧٩.