وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٨٦ - ملکات از سنخ علم راسخاند

خوب ِیا بد سنخ و نوعشان همان سنخ علم است زِیرا اِین‌ها از حالات روانِی و صفات روحِی است همان‌طور که صفاتِی دارِیم جسمانِی مانند شکل و قِیافه، کوتاهِی و بلندِی قد. شجاعت و سخاوت و ترس و بخل از صفات روحند و جهل هم مقابل علم ِیک صفت است که از آن به عدم ملکه علم تعبِیر مِی‌کنند.

در هر صورت صفات روحِی از سنخ علم‌اند منتهِی علم ثابت و راسخ در نفس. مثل کسانِی که ملکه رانندگِی و ملکه نجّارِی و طبابت دارند و به راحتِی از اِین نوع ملکات که همان علم ثابت و راسخ هستند استفاده مِی‌کنند.

اما کسِی که تازه مِی‌خواهد رانندگِی کند حتماً کسِی کنار دستش مِی‌نشِیند و او را کمک و راهنماِیِی مِی‌کند چون هنوز دانش و فن رانندگِی براِی او علم ثابت و راسخ و ملکه نشده است. اخلاق نِیز که از ماده خُلق است از سنخ همِین علوم راسخه است که فلاسفه نامش را مِی‌گذارند عقل بسِیط. مِی‌گوِیند ما ِیک عقل جمالِی دارِیم و ِیک عقل تفصِیلِی.

تاکنون اِین نکته ثابت شد که ملکات از سنخ علم راسخ‌اند و شخص داراِی ملکه به راحتِی و بدون احتِیاج به تشوِیق و تذکّر از ملکات خود که همان علوم و دانستنِی‌هاِی راسخ و ثابت است، استفاده مِی‌کند.

اما کسِی که برخوردار از اِین ملکات مثبت نِیست مثل انسان بخِیل که فرضاً به مسجد مِی‌رود در نماز شرکت مِی‌کند دعا مِی‌کند مردم پول بدهند براِی فلان امر خِیر اِین شخص موقتاً تحت تأثِیر واقع مِی‌شود و علم و ادراکِی گذرا براِیش پِیدا مِی‌شود براِی کمک کردن و کمک مِی‌کند اما وقتِی از مسجد آمد بِیرون پشِیمان مِی‌شود و با خود مِی‌گوِید چرا من اِین قدر کمک کردم.

اما شخصِی که سخاوت دارد اِین علم‌ها در روحش مثل پارچه‌اِی است که رنگ ثابت دارد و علم در روحش مستقر است و به شکل ملکه سخاوت ِیا شجاعت درآمده است که به قول علماِی اخلاق: «تصدر عنها الافعال بسهولة» کارها با سهولت و آسانِی و بدون تکلّف از آن ملکه صادر مِی‌شود.