وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ١٧٤ - تعریف عقل نظری و علوم نظریّه

تعرِیف عقل عملِی و علوم عملِیّه

همان‌طور که در مباحث پِیشِین توضِیح د اده شد، «عقل عملِی» عبارتست از استعداد درک علومِی که در مقام عمل بِین ما و عمل ما واسطه مِی‌شوند. مانند آن‌که ما علم دارِیم که باِید نماز بخوانِیم، باِید روزه بگِیرِیم و ِیا اِینکه علوم دارِیم که نباِید ظلم کنِیم، نباِید دروغ بگوِیِیم. ما نسبت به اِین‌ها علم دارِیم و اِین‌ها از «علوم عملِیه» هستند بنابراِین به اِین دسته از علوم، «علوم عملِیه» و به استعدادِی که در وجود ما براِی درک اِین علوم وجود دارد «عقل عملِی» گفته مِی‌شود.

قوه واهمه در اِین علوم است که مداخله دارد و نمِی‌گذارد علوم عملِیه ما که بر طبق عقل عملِی است، آن جلا و ظهورِی را که باِیسته است، داشته باشد. زِیرا آن علوم عملِیه در پس پرده‌ِی اوهام قرار مِی‌گِیرد و در اِین‌جاست که نقش تقوا که کنار زدن آن پرده‌هاِی اوهام است، بِیش از پِیش آشکار مِی‌شود.

تعرِیف عقل نظرِی و علوم نظرِیّه

در مقابل عقل نظرِی، به آن دسته از علومِی که واسطه بِین ما و عمل ما نِیست، «علوم نظرِیه» و به قوه و استعداد درک آن علوم «عقل نظرِی» گفته مِی‌شود. مثلاً وقتِی ما مِی‌گوِیِیم فلان کوه ارتفاعش از سطح درِیا ٩٠٠٠ متر و ِیا ١٠٠٠ متر است، اِین علمِی است که بِین ما و عملِی ما واسطه نمِی‌شود و لذا به اِین علم، علم نظرِی و به آن عقل و استعدادِی که ما براِی درک اِین امور دارِیم عقل نظرِی گفته مِی‌شود.