وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩٤ - پیدایش علم و ادراک

حضرت علِیC اهل تقوا چنانند که گوِیا بهشت را مِی بِینند و صداِی زبانه آتش جهنم را احساس مِی‌کنند[١].

نقش و اثر دِیگر تقوا اِین است که در اثر صفاِی نفس و تقوا و فضِیلت براِی انسان حقاِیقِی کشف مِی‌شود که مرحله عالِی آن وحِی است به اِین مناسبت خوب است بحثِی را درباره علم و ادراک داشته باشِیم.

پِیداِیش علم و ادراک

فلاسفه مِی‌گوِیند اِین طور نِیست که انسان بدون برخورد قبلِی با اشِیاء و بدون ارتباط با معلوم خارجِی علم و ادراک براِی او حاصل شود. از باب مثال کسِی که آن گوشه دنِیاست و از جلسه‌ِی درس و چگونگِی شکل ظاهرِی و امکان آن اطلاعِی ندارد ممکن است بر حسب اتفاق صورتِی مشابه اِین جلسه به خِیالش بِیاِید ولِی صورت علمِیه‌ِی اِین مکان نمِی‌شود چون قبل از آن علم و اطلاعِی نداشته است و نِیز معمارِی که ِیک نقشه ساختمانِی در ذهن خود تصوِیر مِی‌کند و مطابق با فلان ساختمان خارجِی در مِی‌آِید اِین را علم به آن ساختمان نمِی‌گوِیند چون اِین مهندس هِیچ رابطه‌اِی با آن معلوم خارجِی و ساختمان موجود در خارج نداشته، تا به آن علم پِیدا کند و تنها از داخله‌ِی ذاتش ِیک رابطه‌اِی با آ‌ن معلوم خارجِی پِیدا کرده است.

بنابراِین علم وا طلاع به چِیزِی شرطش آن است که در رتبه متقدّمه به صورت ذهنِی، ِیک تماس و ارتباطِی با شِیء و معلوم خارجِی داشته باشِیم. علم بودن علم و انکشاف بدون برخورد قبلِی نمِی‌شود و تا چِیزِی براِی ما به ِیکِی از حواس ظاهرِی احساس نشود وجود علمِی براِی عالم پِیدا نمِی‌کند.

[١]. خطبه همّام، ١٩٣.