وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٧٤ - قوّهی واهمه

نفس اماره مرتبه نازله شِیطان

به زبان فلسفِی، اِین خود ما با شِیطان دو چِیز نِیست و مرتبه نازله‌ِی شِیطان همان نفس امّارة بالسوء است و مرتبه بالاتر از نفس امّاره همان ابلِیس (شِیطان) است. به قول مرحوم ملاهادِی سبزوارِی:

انسان به اعتبار خلق و خو و اخلاقش ِیا ملک و فرشته است و ِیا شِیطان و ِیا حِیوان زبان بسته اعم از درنده و سبع و چهارپاِیان است. نفس تربِیت نشده و انسانِی که خود را نساخته، کم‌کم جنبه‌هاِی شِیطانِی بر او مسلط مِی‌شود و او را فرمان و جهت مِی‌دهد و تحت فرمان او قرار مِی‌گِیرد و در حقِیقت مرتبه نازله شِیطان نفس سرکش و عاصِی است و مرتبه عالِیه‌ِی او شِیطان است.

در رواِیت مِی‌خوانِیم:

«الشِیطان ِیجرِی من ابن آدم مجرِی الدم؛[٢] شِیطان در رگ و پوست بنِی‌آدم جارِی است همانند جرِیان خون در رگ‌ها».

قوّه‌ِی واهمه

ابلِیس ِیک گونه وجودِی است که تنزّلش در وجود ما به صورت همان قواِی شِیطانِی و قوّه واهمه است همان قو‌ّه‌اِی که پِیوسته در درون خودمان احساس مِی‌کنِیم با قوّه عاقله در حال مبارزه و درگِیرِی است. و اِین قوه واهمه رهزن عقل و خِیلِی جاها غلط‌انداز است و خِیلِی چِیزها را به وهم انسان مِی‌اندازد که واقعِیت ندارند. مثلاً ما از اِین که شب تا صبح بالاِی سر مرده بنشِینِیم واهمه و ترس

[١]. منظومه حکمت، مقصد ششم، ص ٣٥٢.

[٢]. عوالِی اللئالِی، ج٤/١١٣حدِیث ١٧٥.