وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٨١ - قبح فعلی و فاعلی

دزدِیدن است و نِیّتش اِین بود که از آرد رفِیقش بردارد هر چند اشتباه کرد ولِی کارش قبح فاعلِی دارد.

اِین همان بحثِی است که در علم اصول به نام تجرِّی مطرح شده است که شخص با قطع به اِین که فلان عمل معصِیت است مرتکب مِی‌شود و بعد روشن مِی‌شود معصِیت نبوده است مانند اِین که ماِیعِی را به قصد شراب مِی‌خورد و بعداً معلوم مِی‌شود آب بوده است. که مرحوم شِیخ انصارِیS در کتاب رسائل، مِی‌فرماِید قبح فاعلِی دارد اما قبح فعلِی ندارد چون در واقع فعل حرام و معصِیت نِیست.

مثالِی که زده شد براِی فرق‌گذارِی بِین جنبه فاعلِی کار و جنبه فعلِی آن که انسان از مال خودش روِی مالِی دِیگرِی برِیزد خوب است اما چون نِیّتش اِین بوده که از مال دِیگرِی روِی مال خود برِیزد و در اثر اشتباه روِی مال دِیگرِی رِیخته اِین کارش قبح فاعلِی دارد اما اصل کار حسن و نِیکوست اما در مثال بچه که از روِی نادانِی کار زشتِی را انجام مِی‌دهد اصل کارش هر چند بد است و اگر شخص بالغ ِیا ممِیّزِی اِین کار را بکند مِی‌گوِیند بد کارِی انجام داد اما نسبت به بچه قبح فاعلِی ندارد و او را مذمت نمِی‌کنند هر چند حسن فاعلِی هم ندارد.

بچه‌اِی که عقلش نمِی‌رسد و ِیا دِیوانه‌اِی که ادراکاتش ناقص است ِیک قسمت کارهاِی بد را که مرتکب مِی‌شود اِین بدِی از نظر اصل فعل است ولِی از نظر فاعلِی چون عقلش نارس است به او گرفته‌گِیرِی نمِی‌کنند.

قانون صحِیح معلول دِید صحِیح

بنابراِین ِیک سرِی خطاها وا شتباهات معلول اِین است که علم و اطلاع انسان از جنبه‌هاِی کار و خوبِی و بدِی آن، ناقص است.

از مطالب گذشته نتِیجه مِی‌گِیرِیم هر عمل و قانون صحِیح زِیر سر دِید صحِیح است و در واقع جهان‌بِینِی صحِیح است که به انسان مکتب و عمل