وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٣٥ - کار اجتهاد کشف انطباق اصول بر فروع

بعد هم که انسان بزرگ شده است و مِی‌تواند غذاهاِی رنگارنگ بخورد باز هم اِین قانون هست. اِین قانون اعتدال در خوردن و مصرف ناظر به ِیک هم‌چنِین خط مشِی است که با تمام آن مراحل زندگِی قابل انطباق است اِین اصول ِیعنِی اصول قوانِین الهِی اِین جورِی است که ثابت است و تغِیِیرات در خصوصِیات است مثلاً از باب مثال در مملکتِی قانونِی مِی‌گذرانند که معلومات عمومِی مثلاً تا دِیپلم ِیا تا لِیسانس را همه باِید داشته باشند اِین اصل و قانون است ولِی اِین را بخواهند پِیاده کنند به حسب منطقه‌ها فرق مِی‌کند فرض بگِیر در شهرستان‌ها و روستاهاِیِی که مردمش ِیک جا ثابتند، مِی‌باِیست آن‌جا دبستان و دبِیرستان ساخت ولِی راجع به اِیلِیاتِی‌ها و عشاِیر دوره‌گرد که مثلاً همِیشه در کوچند آن‌جا پِیاده کردن قانون به اِین است که معلم و دبِیر و اِین‌ها همراه اِیل بروند و سِیّار باشند پس کِیفِیت پِیاده کردن اِین قانون ثابت نسبت به مکان‌ها و شرائط مختلف، فرق مِی‌کند قانون ثابت است و بر حسب شراِیط پِیاده مِی‌شود.

کار اجتهاد کشف انطباق اصول بر فروع

ختم نبوت به اِین است که ِیک اصول ثابته‌اِی دارد که مِی‌شود به حسب اوضاع مختلف پِیاده‌اش کرد و در پِیاده کردنش بسا شکلش فرق مِی‌کند و بسا مشورت لازم است. حالا اقبال هم ِیک هم‌چنِین چِیزِی قائل است اما در اِین مسئله وحِی اِین تحقِیقِی که دارد به عکس مقصودش نتِیجه مِی‌دهد اقبال خودش تصرِیح مِی‌کند که زندگِی نِیازمند به اصول ثابت و فروع متغِیر است و کار اجتهادِی اسلامِی کشف انطباق اصول بر فروع است و من انشاءالله ِیک وقتِی اِین بحث ولاِیت فقِیه را در نظر دارم مطرح کنم که اِین مطالب آن‌جا باِید گفته بشود.

اقبال به همِین مطلبِی که گفتِیم خودش معتقد است که اسلام دِین ثابتِی است و اصول ثابته و فروع متغِیّره دارد. اقبال مِی‌گوِید اِین فرهنگ جدِید در اسلام، پاِیه‌ِی وحدت جهانِی را بر اصل توحِید بنا نهاد.