وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٦ - مذهب جبر و تفویض

و مقدمات اختِیار: ١. تصور فوائد و ضررهاِی کار و کسر و انکسار آن‌ها و سنجش نمودن آن‌ها و در نظر گرفتن مصلحت ٢. تصدِیق به فاِیده ٣. شوق شدِید به انجام کار ٤. عزم و تصمِیم به انجام کار ٥. تحرِیک عضلات براِی انجام عمل. اِین‌ها مبادِی پنج‌گانه‌ِی اراده است.

حکِیم سبزوارِی مِی‌گوِید:

در پِی درک شِیء ملاِیم با طبع که همان انگِیزه فعل است، شوق مؤکّد را اراده نام بگذار.

بالوجدان مِی‌فهمِیم که وقتِی استکان و نعلبکِی را برمِی‌دارِیم و در اثر حرکت دست ما چاِیِی داغ روِی کسِی مِی رِیزد اگر اِین حرکت دست بِی‌اختِیار و در اثر رعشه باشد در اِین کار معذورِیم اما اگر عمداً دست را حرکت دهِیم و چاِیِی را روِی کسِی برِیزِیم بسوزد وجداناً معذور نِیستِیم و مبادِی اختِیارِی دخالت داشته‌اند و با اِین کار اسباب اذِیّت دِیگران را فراهم آورده‌اِیم.

در افعال غِیراختِیارِی مثل حرکت دست مرتعش و ِیا حرکت قلب هر چند مبادِی فعل دخالت دارند ولِی مشاهده نمِی‌شوند به خلاف مبادِی افعال اختِیارِی که مقدمات اختِیار فعل را بالوجدان درک مِی‌کنِیم.

مذهب جبر و تفوِیض

مولوِی: