جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٩١ - راههاى اعتراف گرفتن از مجيب (مدافع و محافظ عقيده و انديشه)
اين نكته قابل توجه است كه هر كدام از اين راهكارهاى پنجگانه در جاى مخصوصى بايد به كار گرفته شود كه تشخيص آن به عهدۀ سائل مىباشد.
٣ - در مخاطبه مقدمات را بطور مرتب و به صورت قياسى ذكر نكند بطورى كه مخاطب پى به مقصود او ببرد بلكه بطور غيرمستقيم با مقدمات پراكنده به هدف برسد.
٤ - در سؤال خود اينطور وانمود كند كه مىخواهد چيزى بفهمد و در صدد كشف حقيقت است بطورى كه نشان دهد انصاف را بر پيروزى بر خصم (مجيب) مقدم مىدارد. بلكه سزاوار است طورى باشد كه گويا ميل دارد با رقيب خود موافقت كند و اطمينان طرف را جلب كند تا به راحتى بتواند از او اعتراف بگيرد.
٥ - مقدمات مقصود خود را با ضربالمثل و خبر همراه كند و ادعا كند اينها از امور عادى و مورد قبول همه است تا مجيب فكر كند اگر سخنان او را انكار كند در حضور مردم موجب سبكى و اهانت خودش مىشود.
٦ - بعضى از اشخاص مخالف با عقيدۀ انسان در بحث، به علم و ذكاوت خود مغرور هستند و از اينكه در ابتداى مناظره، سؤالاتى را كه متوجه او مىشود بپذيرد باكى ندارد به گمان اينكه سائل نمىتواند بر او غلبه كند. در مقابلِ چنين افرادى، سزاوار است ابتداء سؤالات زيادى از او بشود كه چه بسا فايدهاى هم در مقصود ندارد آن وقت مجيب (محافظ بر عقيده خود) نهايت توانش را در جواب به كار مىگيرد بطورى كه از پاسخ به همه سؤالات خسته مىشود و هدف خود را در جواب از دست مىدهد و يا تسليم مىشود.
٧ - هرگاه در مناظره به مقصود خود رسيد و عقيده مخاطب را از بين برد بايد مقصود خود را با بيانى رسا و قوى كه هيچ گونه شك و ترديدى در آن نباشد بيان كند و از طرح مجدّدآن به صورت سؤال خوددارى كند و به جمع بندى بپردازد، زيرا ممكن است معترفِ (مجيب) بلافاصله با انكار مجدد بحث را به حالت اوليه برگرداند كه