جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٢٧ - بخش يازدهم كاربرد جدل و موارد آن در قرآن
بخش يازدهم كاربرد جدل و موارد آن در قرآن
كلمه جدل و مشتقات آن مجموعاً ٢٩ مورد در قرآن بكار رفته كه به ذكر بيشتر از آنها كه در بحثهاى گذشته نيامده مىپردازيم.
[١] و [٢] و ٣ - (إِنّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ اَلْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ اَلنّاسِ بِما أَراكَ اَللّهُ وَ لا تَكُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً... وَ لا تُجادِلْ عَنِ اَلَّذِينَ يَخْتانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اَللّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ خَوّاناً أَثِيماً... ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ جادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي اَلْحَياةِ اَلدُّنْيا فَمَنْ يُجادِلُ اَللّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ اَلْقِيامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً).١
يكى از شأن نزولهاى اين آيات اين است كه شخصى در زمان پيامبر زرهاى را به امانت گرفت و در اداى آن خيانت كرد و قومش پيش پيامبر به دفاع برخاستند و پيامبر او را معذور دانست و طبق شهادتِ قومش، فرمودند به او دروغ بسته شده و شأن نزول ديگر اين است كه بنو ابيرق زرهاى را سرقت كردند و يك يهودى را متهم كردند كه او سارق است و آمدند پيش پيامبر و خواستند حضرت از آنها دفاع كند و حضرت آماده شدند براى دفاع كه اين آيات نازل شد: ما اين كتاب را فرستاديم تا با استفاده از آن در ميان مردم قضاوت نمايى و مبادا از خيانتكاران حمايت نمايى و از كسانى كه به خود خيانت مىكنند دفاع نكن (جادَلَ اگر با عَن متعدى شود بمعنى دفاع مىباشد مانند يَوم تَأتى كُلُّ نفسٍ تُجادِلُ عَنْ نفسِها) كه اگر - بر فرض - از اينها در دنيا دفاع كنى، چه كسى روز قيامت آنها را حفظ مىكند و عهدهدار كمكشان مىشود؟٢
[١]- سورهنساء، آيات ١٠٧، ١٠٥ و ١٠٩.
[٢]- مجمعالبيان، ج ٥، ص ١٠٧ تا ١٠٩.